Để vài chai nước đầy trong tủ lạnh vắng đồ giúp nhiệt độ trong tủ ổn định hơn khi mở cửa và giữ lạnh lâu hơn khi mất điện, nhưng phần điện bớt được rất nhỏ, gần như không đo thấy ở ngăn mát. Ngăn đá thì khác hơn một chút. Những việc như kiểm gioăng cửa, cài đúng nhiệt độ, chừa khe thoáng sau tủ bớt điện nhiều hơn hẳn. Kết luận: tuỳ trường hợp — có ích cho sự ổn định, không phải mẹo tiết kiệm điện đáng kể.
Mức kiểm chứng: dựa trên phép tính nhiệt dung của không khí và nước, cách tủ lạnh nhận nhiệt qua vỏ và cửa, cùng hướng dẫn sử dụng tủ lạnh phổ biến. Con số trong bài là ví dụ giả định; phần cuối có cách tự so bằng công tơ.
Lời đồn nói gì và dựa vào đâu
Lời đồn rất dễ nghe: tủ lạnh trống thì toàn không khí, mở cửa ra là khí lạnh chảy hết, máy phải làm lạnh lại từ đầu; còn tủ có nhiều chai nước thì nước giữ lạnh, mở cửa cũng không sao, máy đỡ chạy. Từ đó suy ra cứ nhét chai nước vào chỗ trống là bớt tiền điện.
Phần đúng nằm ở khái niệm khối giữ nhiệt. Nước chứa được nhiều nhiệt hơn không khí rất nhiều; một lít nước lạnh giữ lượng lạnh gấp hàng nghìn lần một lít không khí lạnh. Tủ có nhiều chai nước thì khi mở cửa, không khí bên trong ấm lên nhưng các chai nước vẫn lạnh, đóng cửa lại là không khí nhanh chóng mát trở lại nhờ các chai. Nhiệt độ trong tủ dao động ít hơn.
Phần chưa đúng nằm ở chỗ suy từ ổn định sang tiết kiệm. Để biết tủ tốn bao nhiêu điện, phải xem nhiệt đi vào tủ từ đâu, và phần nhiệt đi vào qua lần mở cửa nhỏ hơn mọi người nghĩ rất nhiều.
Tính thử nhiệt đi vào khi mở cửa
Ví dụ giả định: tủ lạnh hai trăm lít, mỗi lần mở cửa toàn bộ không khí trong ngăn mát bị thay bằng không khí bếp ấm hơn hai mươi độ. Đây là giả định xấu nhất, thực tế chỉ một phần không khí bị thay.
| Đại lượng | Cách tính | Kết quả ví dụ |
|---|---|---|
| Khối lượng không khí trong 200 lít | 0,2 khối × 1,2 kg mỗi khối | khoảng 0,24 kg |
| Nhiệt để làm mát lại 20 độ | 0,24 × 1,0 × 20 | khoảng 5 kJ mỗi lần |
| Mở cửa 30 lần mỗi ngày | 30 × 5 kJ | khoảng 150 kJ, tức 0,04 kWh nhiệt |
| Điện máy nén cần (giả định mỗi số điện bơm được 2 số nhiệt) | 0,04 chia 2 | khoảng 0,02 số điện mỗi ngày |
| Cả tháng | 0,02 × 30 | khoảng 0,6 số điện |
Kể cả trong giả định xấu nhất, phần điện do không khí thoát ra khi mở cửa chỉ cỡ nửa số điện mỗi tháng. Chai nước chỉ giảm được một phần của phần nhỏ đó. Hơi ẩm theo không khí vào tủ rồi đọng thành tuyết ở dàn lạnh có làm tốn thêm, nhưng cũng không đổi bức tranh nhiều.
Trong khi đó, tủ lạnh gia đình thường tốn cỡ vài chục số điện mỗi tháng tuỳ đời máy. Phần lớn số đó là nhiệt thấm qua vỏ và gioăng cửa suốt ngày đêm, không liên quan đến việc tủ đầy hay vắng.
Vì sao tủ đầy hay vắng không đổi nhiệt thấm qua vỏ
Vỏ tủ lạnh là một lớp cách nhiệt bọc quanh khoang lạnh. Lượng nhiệt thấm qua lớp vỏ mỗi giờ phụ thuộc diện tích vỏ, độ dày lớp cách nhiệt và chênh lệch nhiệt độ giữa trong và ngoài. Khi nhiệt độ cài đặt không đổi, tủ đầy hay vắng thì chênh lệch vẫn vậy, lượng nhiệt thấm vào vẫn vậy, máy nén vẫn phải bơm ra đúng lượng đó.
Chai nước chỉ thay đổi nhịp chạy của máy nén: tủ có khối giữ nhiệt lớn thì máy chạy ít lần hơn nhưng mỗi lần lâu hơn, tủ vắng thì máy chạy nhiều lần, mỗi lần ngắn. Tổng thời gian chạy gần như không đổi. Với máy nén thường, bớt số lần khởi động có thể có lợi nhỏ cho độ bền và hiệu suất; với máy inverter điều chỉnh công suất liên tục, khác biệt càng nhỏ.
Cũng đừng quên: lúc mới cho chai nước ở nhiệt độ phòng vào, tủ phải tốn điện làm lạnh chúng. Phần điện này sẽ không lấy lại được nếu bạn sau đó lấy chai ra uống rồi lại cho chai mới vào.
Lúc nào chai nước thật sự có ích
Khi mất điện. Tủ có nhiều khối lạnh giữ được nhiệt độ an toàn lâu hơn tủ trống. Vùng hay mất điện có thể giữ vài chai nước trong ngăn mát, vài chai đá trong ngăn đá. Mất điện thì hạn chế mở cửa tủ.
Ngăn đá trống. Ngăn đá nhỏ, chênh lệch với bên ngoài lớn, không khí ấm vào mỗi lần mở mang theo nhiều hơi ẩm đọng thành tuyết. Vài chai nước đá hoặc khay đá giúp ngăn đá ổn định hơn và giữ đồ đông lạnh tốt hơn khi mở.
Nhà mở tủ rất nhiều lần. Nhà đông trẻ con hay mở tủ lấy đồ, nhiệt độ ngăn mát dao động nhiều; chai nước làm dao động nhỏ lại, đồ ăn bớt bị ấm lên lạnh xuống.
Có sẵn nước lạnh để uống. Lợi ích thật nhất nhiều khi chỉ là vậy: có nước lạnh sẵn, bớt mở tủ đá lấy đá.
Khi nào chai nước gây hại
Chắn lỗ gió. Tủ không đóng tuyết thổi khí lạnh qua các lỗ gió ở vách sau. Chai xếp chắn lỗ gió làm khí lạnh không lưu thông, tủ chỗ lạnh quá chỗ không đủ lạnh, cảm biến đo sai, máy chạy nhiều hơn.
Nhét quá đầy. Tủ chật kín cũng làm khí lạnh không đi đều được, đồ ở giữa không đủ lạnh. Chừa khoảng trống giữa các món và giữa đồ với vách.
Chai thuỷ tinh đầy trong ngăn đá. Nước nở ra khi đông thành đá, chai thuỷ tinh đầy có thể nứt vỡ. Dùng chai nhựa và chừa khoảng trống ở cổ chai.
Chai để lâu ngày không thay. Nước để lâu trong chai đã mở nắp không nên uống; chai chỉ để làm khối lạnh thì đậy kín, ghi chú riêng để không lẫn với nước uống.
Đặt chai ở cánh cửa quá nặng. Khay cánh cửa chịu tải có hạn; xếp nhiều chai lớn ở đó lâu ngày làm bản lề xệ, cửa đóng không khít, gioăng hở, và lúc đó tủ tốn điện hơn chứ không bớt.
Việc đáng làm hơn để tủ lạnh bớt điện
Nếu mục tiêu là tiền điện, đây là những việc thường có tác dụng lớn hơn chai nước.
- Kiểm gioăng cửa: kẹp một tờ giấy mỏng giữa cửa và thân tủ rồi đóng lại, kéo giấy ra. Giấy tuột ra dễ dàng ở chỗ nào là gioăng chỗ đó hở. Làm vài chỗ quanh cửa. Gioăng hở thì vệ sinh, nếu vẫn hở thì thay.
- Cài nhiệt độ đúng: theo hướng dẫn phổ biến về an toàn thực phẩm, ngăn mát khoảng ba tới năm độ, ngăn đá khoảng âm mười tám độ là đủ; cài lạnh hơn chỉ tốn thêm.
- Chừa khe thoáng: để tủ cách tường và hai bên theo khoảng cách sách hướng dẫn ghi, không đặt sát bếp, không để nắng chiếu.
- Không cho đồ nóng vào tủ: để nguội bớt tới mức ấm nhưng đừng để ngoài quá lâu, rồi cất ngay theo khuyến nghị an toàn thực phẩm.
- Lấy đồ nhanh, nghĩ trước khi mở: biết mình lấy gì rồi mới mở tủ.
- Với tủ có đóng tuyết, xả tuyết khi lớp tuyết dày, vì tuyết làm dàn lạnh khó thu nhiệt.
Tự so bằng công tơ
Muốn tự kiểm, cách gọn nhất là ổ cắm có đồng hồ đo điện năng cắm giữa tủ và ổ tường, đọc số điện sau trọn ba ngày theo thói quen cũ, rồi ba ngày khi đã thêm chai nước, giữ nguyên số lần mở cửa gần giống nhau. Không có dụng cụ này thì đọc công tơ chung, nhưng các máy khác trong nhà làm nhiễu nhiều, khó thấy khác biệt nhỏ.
Kết quả hay gặp là gần như không đổi. Nếu bạn muốn thấy khác biệt thật, thử với việc kiểm và sửa gioăng hoặc chỉnh nhiệt độ cài đặt từ mức rất lạnh lên mức khuyến nghị; những thay đổi này thường hiện ra trên đồng hồ rõ hơn. Ghi lại để lần sau không phải thử lại.
Một phép thử phụ cho thấy giá trị thật của chai nước: đặt một nhiệt kế nhỏ trong ngăn mát, đọc nhiệt độ ngay trước và vài phút sau khi mở cửa lấy đồ một lúc. Tủ có chai nước thường dao động ít hơn. Đó là lợi ích về giữ đồ ăn, không phải về tiền điện.
Kết luận: tuỳ trường hợp
Để chai nước đầy trong tủ lạnh vắng có ích cho sự ổn định nhiệt độ, nhất là ngăn đá trống, nhà hay mở tủ và vùng hay mất điện. Về tiền điện, phần bớt được ở ngăn mát quá nhỏ để thấy trên hoá đơn, vì phần lớn điện tủ lạnh dùng để bù nhiệt thấm qua vỏ, không phải nhiệt vào lúc mở cửa.
Cứ để vài chai nếu thấy tiện, miễn đừng chắn lỗ gió và đừng nhét quá đầy. Còn muốn tủ lạnh bớt điện thật, hãy kiểm gioăng cửa bằng tờ giấy, cài nhiệt độ đúng mức, chừa khe thoáng phía sau. Ba việc đó không tốn tiền và thường hiệu quả hơn mọi chai nước.
Mẹo này là ví dụ điển hình của chuyện một hiện tượng có thật bị suy rộng quá đà: chai nước giữ lạnh thật, nhiệt độ ổn định thật, nhưng từ đó tới hoá đơn tiền điện là một bước nhảy mà phép tính không ủng hộ. Biết rõ chỗ đúng và chỗ quá đà giúp bạn dùng mẹo đúng việc của nó.
Câu hỏi thường gặp
Tủ lạnh trống có tốn điện hơn tủ đầy không?
Gần như không đáng kể. Phần lớn điện tủ lạnh dùng để bù nhiệt thấm qua vỏ và gioăng, phần này không đổi dù tủ đầy hay vắng. Tủ đầy chỉ giữ nhiệt độ ổn định hơn khi mở cửa và khi mất điện.
Nên để bao nhiêu chai nước trong tủ lạnh?
Không có con số cố định. Vài chai đặt ở chỗ không chắn lỗ gió là đủ để tăng độ ổn định. Đừng xếp kín các ngăn, vì khí lạnh cần lưu thông giữa đồ ăn và vách tủ.
Ngăn mát và ngăn đá nên cài bao nhiêu độ?
Hướng dẫn phổ biến về an toàn thực phẩm thường nêu ngăn mát khoảng ba tới năm độ, ngăn đá khoảng âm mười tám độ. Cài lạnh hơn mức này tốn thêm điện mà thường không cần thiết.
Làm sao biết gioăng cửa tủ lạnh bị hở?
Kẹp một tờ giấy mỏng giữa cửa và thân tủ, đóng cửa rồi kéo giấy ra. Giấy tuột ra dễ dàng ở chỗ nào là gioăng chỗ đó không kín. Thử ở nhiều vị trí quanh cửa, kể cả bốn góc.
Mất điện thì tủ lạnh giữ lạnh được bao lâu?
Tuỳ tủ, mức đầy và số lần mở cửa. Tủ đầy, đóng kín giữ được lâu hơn tủ trống. Khi mất điện hạn chế mở tủ; đồ ăn đã ấm lên lâu thì xử lý theo khuyến nghị an toàn thực phẩm, nghi ngờ thì bỏ.
Cho đồ ăn còn nóng vào tủ lạnh có sao không?
Đồ quá nóng làm tủ phải chạy mạnh và làm ấm các món xung quanh. Nên để nguội bớt rồi cất sớm, chia nhỏ món nhiều để nhanh nguội, đừng để đồ nấu chín ở nhiệt độ phòng quá lâu.