DieuHay.comĐiều Hay
Mẹo tiết kiệm điện, nước, gas: tính thử

Bật tắt điều hoà liên tục hay để chạy liền: cách nào tốn điện hơn

Ra ngoài một lúc nên tắt điều hoà hay để chạy? Giải thích bằng nhiệt thấm vào phòng, khác biệt máy inverter và máy thường, phép tính tự thay số và cách đo ở nhà.

Hand holding an air conditioner remote near a doorway as someone leaves a sunlit living room with a bag, ceiling fan overhead, warm afternoon light

Ra ngoài vài giờ thì tắt điều hoà luôn tiết kiệm hơn để chạy; lời đồn "bật lại tốn điện hơn để liền" chỉ đúng một phần với máy inverter khi bạn đi rất ngắn, chừng dưới một giờ, và với kiểu bật tắt vài phút một lần. Điều thật sự hại máy và tốn điện là tắt rồi bật lại ngay trong vài phút, hoặc vừa về đã cài xuống thật thấp cho nhanh mát. Kết luận: tuỳ trường hợp, nghiêng hẳn về tắt khi đi lâu.

Mức kiểm chứng: lập luận dựa trên nguyên lý nhiệt thấm qua tường và kính, cách máy nén thường và máy inverter điều chỉnh công suất. Ngưỡng thời gian trong bài là gợi ý thô, không phải con số đo; phần cuối bài chỉ cách bạn tự so bằng công tơ nhà mình.

Gốc của lời đồn

Lời đồn bắt nguồn từ một hình ảnh có thật: lúc vừa bật, điều hoà chạy rất mạnh, quạt dàn nóng quay hết cỡ, đồng hồ công tơ quay nhanh hẳn. Người ta suy ra rằng mỗi lần khởi động là một lần ngốn điện lớn, nên để máy chạy đều cho rẻ. Thêm vào đó, máy inverter được quảng bá là chạy êm, đều, hợp với dùng liên tục, nên lời đồn càng dễ được tin.

Phần đúng của lời đồn: khi khởi động, máy nén thường có dòng khởi động cao trong khoảnh khắc, và máy phải kéo phòng từ nóng về mát nên chạy hết công suất một lúc. Phần sai: dòng khởi động chỉ kéo dài rất ngắn, tính ra điện năng gần như không đáng kể; còn lượng nhiệt máy phải kéo ra khi bạn về, nếu tính kỹ, thường không lớn hơn lượng nhiệt máy phải liên tục kéo ra suốt thời gian bạn vắng nhà.

Để thấy vì sao, phải nhìn vào nhiệt thấm vào phòng, chứ không nhìn vào lúc máy khởi động.

Nhiệt thấm vào phòng mới là thứ quyết định

Điện điều hoà tiêu tốn để bơm ra ngoài lượng nhiệt đi vào phòng qua tường, kính, mái, khe cửa và từ người, đèn, máy móc. Lượng nhiệt thấm vào mỗi giờ phụ thuộc chênh lệch nhiệt độ giữa ngoài trời và trong phòng: trong phòng càng mát so với ngoài, nhiệt tràn vào càng nhanh.

Khi bạn để điều hoà chạy lúc vắng nhà, phòng giữ mát, chênh lệch lớn, nhiệt tràn vào nhanh suốt thời gian đó, và máy phải bơm ra liên tục. Khi bạn tắt máy, phòng nóng dần lên, chênh lệch nhỏ đi, nhiệt tràn vào chậm lại. Lúc về, máy phải kéo ra phần nhiệt đã tích lại, nhưng tổng nhiệt tích lại ít hơn tổng nhiệt máy đã phải bơm nếu chạy suốt. Về nguyên lý, tắt luôn có lợi về lượng nhiệt.

Vậy chỗ nào làm lời đồn đúng được một phần? Ở hiệu suất. Máy inverter chạy nhẹ, công suất thấp thì hiệu suất thường cao hơn lúc chạy hết cỡ. Khi bạn về và máy phải chạy hết cỡ để kéo phòng về mát, mỗi số điện bơm được ít nhiệt hơn. Với lần vắng rất ngắn, phần lợi về lượng nhiệt nhỏ, phần thiệt về hiệu suất có thể bù trừ hết. Với lần vắng dài, phần lợi về lượng nhiệt áp đảo.

Tính thử bằng ví dụ giả định

Ví dụ cho một phòng khách mười tám mét vuông, máy một ngựa rưỡi, trời nắng, nhà vắng ba giờ buổi chiều. Mọi con số là giả định để minh hoạ cách nghĩ, không phải số đo.

Cách làmTrong 3 giờ vắngKhi về (kéo phòng về mát)Tổng điện ví dụ
Để chạy liền ở 26 độkhoảng 0,7 kW × 3 giờ = 2,1 sốkhông cầnkhoảng 2,1 số
Tắt hẳn, về bật 26 độ0khoảng 1,3 kW × 45 phút ≈ 1,0 sốkhoảng 1,0 số
Vắng 30 phút, để chạy liềnkhoảng 0,35 sốkhông cầnkhoảng 0,35 số
Vắng 30 phút, tắt rồi bật lại0khoảng 1,2 kW × 15 phút ≈ 0,3 sốkhoảng 0,3 số

Với ba giờ vắng, tắt máy bớt khoảng một nửa trong ví dụ này. Với nửa giờ vắng, hai cách gần như hoà, chênh lệch nằm trong sai số của bất kỳ phép đo nào ở nhà. Đó là lý do lời khuyên phổ biến là đi ngắn thì để, đi lâu thì tắt.

Muốn ra tiền, lấy phần chênh lệch số điện nhân với đơn giá bậc cao nhất trên hoá đơn tháng nóng nhà bạn.

Những kiểu bật tắt thật sự có hại

Tắt rồi bật lại ngay. Máy nén vừa dừng còn chênh áp giữa hai phía; khởi động lại ngay là nặng cho máy. Nhiều máy có mạch tự trễ vài phút trước khi cho máy nén chạy lại để bảo vệ. Bấm qua bấm lại liên tục vừa không mát hơn vừa làm máy mau xuống cấp.

Về nhà cài xuống mười sáu, mười tám độ. Máy không lạnh nhanh hơn, chỉ chạy hết cỡ lâu hơn và dừng ở mức lạnh hơn. Muốn nhanh dễ chịu, bật quạt cùng lúc và để 26 độ.

Mở cửa ra vào liên tục khi máy đang chạy. Nhà có trẻ chạy ra vào, khách đến đi liên tục: nhiệt và hơi ẩm tràn vào mỗi lần mở cửa, máy chạy như phòng hở. Trường hợp này bật tắt hay không không quan trọng bằng giữ cửa đóng.

Ngắt điều hoà bằng cách rút phích hoặc gạt cầu dao khi máy đang chạy. Nên tắt bằng điều khiển trước để máy dừng theo trình tự, đảo gió, rồi mới ngắt nguồn nếu đi vắng dài ngày.

Quy tắc thực hành cho cả nhà

Không cần nhớ phép tính, chỉ cần vài quy tắc đơn giản.

  1. Ra ngoài dưới khoảng nửa giờ tới một giờ, như đi chợ gần, đón con: có thể để máy chạy, nâng lên một hai độ.
  2. Ra ngoài vài giờ, đi làm cả ngày, đi chơi buổi tối: tắt bằng điều khiển trước khi đi, kéo rèm phía nắng.
  3. Muốn về là mát: dùng chức năng hẹn giờ bật trước khi về khoảng mười lăm, hai mươi phút, nếu máy có.
  4. Khi về, bật 26 độ kèm quạt, đừng cài thật thấp. Sau khi phòng đã mát, giữ nguyên, không bấm qua bấm lại.
  5. Đi vắng dài ngày: tắt bằng điều khiển, rồi ngắt cầu dao riêng của điều hoà nếu nhà có.

Ngưỡng nửa giờ tới một giờ chỉ là mốc thô. Phòng kín, cách nhiệt tốt, máy inverter đời mới thì ngưỡng này có thể dài hơn; phòng mái tôn, nắng gắt, nhiều kính thì nên tắt sớm hơn vì để chạy rất tốn. Dán mấy quy tắc này lên chỗ để điều khiển, cả nhà làm giống nhau thì mới thấy kết quả trên hoá đơn.

Vài trường hợp không theo quy tắc chung

Phòng có người ốm, người già yếu hoặc trẻ sơ sinh: ưu tiên nhiệt độ ổn định cho người đó, đừng bật tắt theo tính toán tiền điện. Một căn phòng lúc nóng lúc lạnh làm người yếu mệt hơn, và lúc này lời khuyên của bác sĩ về nhiệt độ phòng quan trọng hơn mọi mẹo.

Nhà có nhiều phòng dùng chung một dàn nóng nhiều dàn lạnh: cách máy chia công suất phức tạp hơn, tắt bớt một phòng không phải lúc nào cũng giảm điện theo tỷ lệ. Hãy đọc sách hướng dẫn hoặc hỏi thợ lắp đặt về cách dùng tiết kiệm cho đúng loại máy.

Phòng làm việc ở nhà có máy tính, thiết bị toả nhiệt chạy suốt ngày: nếu bạn chỉ ra ngoài ăn trưa ngắn, để máy chạy có thể hợp lý hơn vì nhiệt từ thiết bị vẫn đổ vào phòng. Còn nếu bạn tắt cả thiết bị khi đi, quay về quy tắc chung. Điểm chung của mọi trường hợp: hiểu nhiệt đi vào phòng từ đâu, bạn sẽ tự chọn được cách hợp lý mà không cần thuộc lòng con số nào.

Tự so ở nhà trong hai buổi chiều

Chọn hai ngày nắng giống nhau, nhà vắng cùng một khoảng thời gian, ví dụ ba giờ chiều. Ngày thứ nhất để máy chạy 26 độ suốt thời gian vắng; ngày thứ hai tắt khi đi và bật 26 độ khi về. Đọc công tơ lúc đi, và đọc lại một giờ sau khi về, lúc phòng đã mát như nhau. Các máy khác trong nhà giữ như nhau hai ngày.

Vì trời mỗi ngày một khác, lặp lại thêm một hai lần, đổi thứ tự hai cách. Nếu tắt máy tốn ít hơn rõ rệt, nhà bạn thuộc trường hợp phổ biến. Nếu kết quả gần như hoà khi vắng ngắn, đó là đúng như phép tính dự đoán, bạn chọn cách nào tiện thì làm. Sổ ghi đơn giản: ngày, giờ đi, giờ về, chỉ số công tơ, trời nắng hay râm.

Nhớ rằng đây là phép so thô. Các máy khác như tủ lạnh, bình nóng lạnh vẫn chạy và cộng vào chỉ số, nên chỉ những chênh lệch rõ ràng mới đáng tin; chênh lệch vài phần mười số điện thì coi như hoà.

Kết luận: tuỳ trường hợp

Với lần vắng vài giờ trở lên, tắt điều hoà tiết kiệm hơn để chạy liền, vì phòng nóng dần thì nhiệt thấm vào chậm lại. Với lần vắng ngắn, chừng nửa giờ, hai cách gần như hoà, để chạy cho tiện cũng không sao. Lời đồn "bật lại tốn hơn để liền" chỉ đúng ở biên này, không đúng như một quy tắc chung.

Điều nên tránh tuyệt đối là bấm tắt bật liên tục trong vài phút và cài thật thấp khi vừa về. Giữ cửa đóng, kéo rèm phía nắng và dùng quạt hỗ trợ là những việc thường bớt điện nhiều hơn mọi chiến thuật bật tắt.

Nếu nhà bạn vẫn còn băn khoăn, cách chắc nhất là tự so như phần trên trong vài buổi. Con số trên công tơ nhà mình thuyết phục hơn mọi lời đồn, kể cả lời khuyên trong bài này, và nó cũng cho bạn biết ngưỡng thời gian hợp với chính căn phòng của mình.

Câu hỏi thường gặp

Máy inverter có nên để chạy cả ngày không?

Không cần. Máy inverter chạy hiệu quả ở mức nhẹ, nhưng khi nhà vắng vài giờ thì tắt vẫn bớt điện vì phòng ít nhận nhiệt hơn. Chỉ với lần vắng ngắn, để máy chạy và tắt đi mới gần như hoà nhau.

Tắt điều hoà rồi bật lại ngay có hại không?

Có. Máy nén vừa dừng còn chênh áp, khởi động lại ngay là nặng cho máy; nhiều máy tự trễ vài phút để bảo vệ. Nếu lỡ tắt, chờ vài phút rồi hãy bật lại, đừng bấm qua bấm lại.

Mỗi lần khởi động điều hoà có tốn nhiều điện không?

Dòng khởi động cao nhưng chỉ trong khoảnh khắc, tính ra điện năng nhỏ. Phần tốn thật là lúc máy chạy hết công suất để kéo phòng về mát, và phần này thường ít hơn tổng điện máy phải chạy suốt thời gian bạn vắng nhà.

Có nên dùng hẹn giờ bật trước khi về không?

Nên, nếu máy có chức năng này. Hẹn bật trước khi về khoảng mười lăm, hai mươi phút giúp vừa có phòng mát khi về, vừa không chạy suốt thời gian vắng. Đặt 26 độ thay vì cài thấp.

Đi vắng nhiều ngày có nên ngắt cầu dao điều hoà không?

Nên tắt bằng điều khiển trước, chờ máy dừng hẳn, rồi ngắt cầu dao riêng của điều hoà nếu nhà có. Việc này vừa bỏ điện chờ, vừa an toàn hơn khi có sét hoặc điện chập chờn lúc vắng nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138