Trong lò vi sóng, những thứ có lớp vỏ hoặc nắp giữ hơi lại đều có thể nổ: trứng nguyên vỏ, trứng luộc nguyên quả kể cả đã bóc, hộp đậy kín, chai lọ vặn nắp, xúc xích hay khoai nguyên vỏ. Nước đun quá lâu trong cốc trơn cũng có thể sôi trào bất ngờ khi vừa chạm vào. Cách đúng là luôn để hơi có đường thoát, cắt nhỏ hoặc chọc thủng lớp vỏ, khuấy giữa chừng và không dùng lò cho việc luộc trứng.
Kết luận của Điều Hay cho các mẹo "luộc trứng bằng lò vi sóng" hay "hâm nguyên hộp cho nhanh": không nên. Mức kiểm chứng: dựa trên cơ chế làm nóng của lò vi sóng và cảnh báo phổ biến trong sách hướng dẫn đi kèm thiết bị; bài không mô tả cách làm mẹo, chỉ giải thích vì sao nguy hiểm và cách hâm thay thế.
Lò vi sóng làm nóng thức ăn như thế nào
Lò vi sóng không đốt nóng từ ngoài vào như bếp. Sóng vi ba làm các phân tử nước trong thức ăn dao động và nóng lên gần như cùng lúc ở nhiều lớp. Vì vậy bên trong một khối thức ăn có thể nóng rất nhanh trong khi lớp ngoài vẫn còn ấm.
Khi nước bên trong nóng lên quá mức sôi, nó muốn biến thành hơi. Hơi nước chiếm thể tích lớn hơn nhiều lần so với nước lỏng. Nếu có đường thoát, hơi bay ra ngoài như ta thấy khi hâm một bát canh không đậy. Nếu bị giữ lại bởi một lớp vỏ, một màng bọc hay một cái nắp vặn chặt, áp suất bên trong tăng dần cho đến khi lớp giữ đó không chịu nổi nữa.
Điểm nguy hiểm là ta không nhìn thấy áp suất tăng. Quả trứng trông vẫn bình thường, hộp nhựa chỉ hơi phồng. Khoảnh khắc nổ có thể rơi vào lúc lò đang chạy, làm bẩn và có khi hỏng cửa lò, hoặc tệ hơn là lúc người dùng vừa lấy ra, vừa chọc thìa vào, vừa cắn, khiến hơi và thức ăn nóng bắn vào mặt, tay.
Hiểu cơ chế này thì sẽ thấy các mẹo trên mạng đều vướng cùng một chỗ: chúng hứa tiết kiệm vài phút bằng cách bỏ qua đường thoát hơi.
Những thứ có thể nổ và vì sao
Bảng dưới gom các thứ hay được nhắc trong mẹo mạng. Cột cuối là cách làm an toàn thay thế, không phải cách làm mẹo.
| Thứ hay bị cho vào lò | Vì sao có thể nổ | Cách an toàn thay thế |
|---|---|---|
| Trứng sống nguyên vỏ | Vỏ và màng giữ hơi nước từ lòng trắng, lòng đỏ nóng lên | Luộc trứng bằng nồi trên bếp; hâm món trứng đã đánh tan trong bát hở |
| Trứng luộc nguyên quả để hâm lại, kể cả đã bóc | Lòng đỏ có màng bao giữ hơi bên trong, nóng hơn lớp ngoài | Cắt đôi hoặc thái lát trước khi hâm, hoặc ngâm vào nước nóng vài phút |
| Hộp nhựa, hộp thuỷ tinh đậy nắp kín | Hơi từ thức ăn bị nhốt, nắp bật hoặc hộp nứt | Mở hé nắp hoặc đặt nắp lỏng lên trên, dùng hộp có van thoát hơi |
| Chai, lọ, hũ vặn nắp; túi kín | Không có đường thoát, áp suất tăng nhanh | Đổ ra bát chịu nhiệt rồi mới hâm |
| Xúc xích, lạp xưởng, khoai tây, cà chua, hạt dẻ nguyên vỏ | Lớp vỏ dai giữ hơi bên trong | Chọc thủng vài chỗ hoặc cắt đôi, hâm từng đợt ngắn |
| Cốc nước trơn đun quá lâu | Nước vượt mức sôi mà chưa sủi, sôi trào khi bị chạm hay khuấy | Đun đúng thời gian cần, đặt thìa gỗ hoặc que chịu nhiệt trong cốc, chờ một lát trước khi lấy ra |
Có một nhóm khác không nổ nhưng cũng hay xuất hiện trong mẹo mạng: kim loại, giấy bạc, đồ có viền vàng bạc, có thể gây tia lửa trong lò. Nhóm này nguy hiểm theo kiểu khác và cũng không nên cho vào lò trừ khi hướng dẫn của nhà sản xuất cho phép rõ ràng.
Trứng: món nhiều người bị bỏng nhất
Trứng là thứ được nhắc nhiều nhất trong các video "luộc trứng không cần nồi". Trên mạng có đủ biến thể: bọc giấy bạc, ngâm trong cốc nước, rắc muối, chọc một lỗ nhỏ. Cái chung của chúng là người xem chỉ thấy cảnh quả trứng chín ngon lành ở cuối, chứ không thấy những lần quả trứng nổ tung trong lò hoặc khi vừa cắt ra.
Phần khó lường nhất là trứng luộc hâm lại. Nhiều người nghĩ trứng đã chín, đã bóc vỏ thì không còn gì để nổ. Thực tế lòng đỏ vẫn có màng bao, và nó nóng lên nhanh hơn lớp lòng trắng bên ngoài. Quả trứng có thể ra khỏi lò nguyên vẹn, nguội ở mặt ngoài, rồi nổ khi bị cắn hoặc chọc dĩa. Vết bỏng ở miệng, mặt và mắt do trứng hâm trong lò vi sóng là loại tai nạn hay được nhắc trong cảnh báo an toàn bếp.
Vì vậy, với trứng, cách đơn giản nhất là không dùng lò vi sóng để luộc. Muốn ăn trứng luộc nóng lại thì cắt đôi hoặc thái lát rồi mới hâm, hoặc thả cả quả vào bát nước nóng vài phút. Muốn làm món trứng nhanh bằng lò thì đánh tan trứng trong bát hở, hâm từng đợt ngắn và khuấy giữa các đợt, đúng như hướng dẫn trong sách đi kèm nhiều loại lò.
Khi đã lỡ hâm trứng nguyên quả, đừng vội lấy ra và cắt. Để yên trong lò một lúc cho nguội bớt, che mặt khỏi hướng quả trứng khi mở cửa lò, rồi mới xử lý.
Hộp đậy kín và đồ đựng: cái nắp quyết định tất cả
Hâm cơm, canh, thức ăn thừa trong hộp là thói quen của rất nhiều người đi làm. Mẹo hay được truyền là "để nguyên nắp cho đỡ bắn bẩn lò". Ý định thì đúng, nhưng cách làm thì sai: nắp vặn hoặc nắp có gioăng cao su đậy kín biến cái hộp thành một nồi áp suất không van.
Cách đúng là đậy để chặn bắn bẩn nhưng vẫn cho hơi thoát. Đặt nắp lỏng lên trên mà không bấm chốt, mở hé một góc, hoặc dùng hộp có van thoát hơi rồi mở van trước khi cho vào lò. Một chiếc đĩa sứ úp lên bát cũng làm được việc đó.
Chất liệu hộp cũng quan trọng không kém. Chỉ dùng hộp có ghi dùng được cho lò vi sóng. Hộp nhựa không dành cho lò có thể mềm, cong, nứt khi gặp thức ăn nhiều dầu mỡ nóng; hộp xốp, khay nhựa mỏng mua kèm đồ ăn mang về thường không được làm để hâm. Thuỷ tinh và sứ chịu nhiệt là lựa chọn an toàn nhất, miễn là không có viền kim loại.
Chai, lọ thuỷ tinh vặn nắp như lọ sốt, lọ sữa, hũ thức ăn dặm thì đổ ra bát rồi mới hâm. Chỉ tháo nắp mà vẫn hâm nguyên lọ cũng không tốt, vì phần cổ hẹp và đáy dày làm nóng không đều, dễ nứt.
Túi đồ ăn đông lạnh đóng kín chỉ cho vào lò khi bao bì hướng dẫn rõ, và làm đúng bước xé góc hay chọc lỗ ghi trên đó.
Cốc nước sôi trào bất ngờ: hiện tượng ít ai biết
Có một tai nạn trông rất vô lý: đun cốc nước để pha trà, lò báo xong, nước trông yên tĩnh không sủi, vừa thả gói trà hay cho thìa đường vào thì nước phụt lên, bắn ra tay. Đây là hiện tượng nước quá nhiệt.
Bình thường nước sôi thành bọt nhờ những chỗ gồ ghề nhỏ hoặc bọt khí li ti trên thành nồi. Một chiếc cốc sứ hay thuỷ tinh rất trơn, nước sạch không có gì lẫn, đun trong lò vi sóng không có lửa khuấy động, có thể nóng vượt mức sôi mà chưa sủi. Chỉ cần một tác động nhỏ, như chạm thìa, rung cốc, thả gói trà, hơi nước hình thành cùng lúc và đẩy nước trào lên.
Không phải lần nào cũng xảy ra, nên nhiều người đun nước bằng lò hàng năm trời chưa gặp. Nhưng hậu quả khi gặp là bỏng nước sôi ở tay, ngực, mặt. Cách phòng rất đơn giản: không đun nước lâu hơn cần thiết, đặt một vật không phải kim loại như que gỗ hay thìa nhựa chịu nhiệt trong cốc khi đun, để cốc đứng yên vài chục giây sau khi lò tắt rồi mới lấy ra, và giữ cốc xa mặt.
Với việc đun nước thường xuyên, ấm đun trên bếp hoặc ấm điện được làm cho đúng việc này vẫn là lựa chọn hợp lý hơn.
Thói quen hâm an toàn thay cho các mẹo mạng
Phần lớn việc hâm nóng hằng ngày an toàn nếu giữ vài thói quen sau. Chúng cũng làm thức ăn nóng đều hơn, ngon hơn.
- Đọc sách hướng dẫn đi kèm lò, nhất là phần những thứ không được cho vào lò. Mỗi loại lò có thể có lưu ý riêng.
- Chuyển thức ăn sang bát, đĩa sứ hoặc thuỷ tinh chịu nhiệt, không viền kim loại.
- Đậy lỏng hoặc úp đĩa lên trên để hơi thoát được, không đậy kín.
- Cắt nhỏ, dàn đều thức ăn; chọc thủng hoặc cắt đôi những thứ có vỏ bọc.
- Hâm từng đợt ngắn, mở ra khuấy hoặc đảo giữa các đợt cho nhiệt chia đều, tránh chỗ quá nóng bên trong.
- Khi lò tắt, chờ một lát rồi mới mở cửa. Dùng găng hoặc khăn, mở nắp hộp quay ra xa mặt vì hơi nóng sẽ phả ra.
- Không chạy lò khi bên trong trống rỗng; không để trẻ nhỏ tự hâm đồ có vỏ, đồ đậy kín.
Thói quen mở nắp quay ra xa mặt nghe nhỏ nhặt, nhưng nó giảm phần lớn các vết bỏng hơi khi hâm thức ăn mà nhiều người vẫn coi là chuyện bình thường.
Câu hỏi thường gặp
Luộc trứng bằng lò vi sóng có được không?
Không nên. Trứng nguyên vỏ giữ hơi bên trong và có thể nổ trong lò hoặc khi vừa lấy ra. Muốn có trứng luộc thì dùng nồi trên bếp; muốn làm món trứng nhanh bằng lò thì đánh tan trứng trong bát hở và hâm từng đợt ngắn.
Trứng luộc đã bóc vỏ hâm lại trong lò vi sóng có nổ không?
Có thể. Lòng đỏ có màng bao, nóng nhanh hơn lớp ngoài và có thể nổ khi bị cắn hay chọc dĩa. Cắt đôi hoặc thái lát trước khi hâm, hoặc ngâm cả quả vào bát nước nóng vài phút cho an toàn.
Có nên để nguyên nắp hộp khi hâm cơm trong lò vi sóng?
Không đậy kín. Đặt nắp lỏng lên trên, mở hé một góc hoặc mở van thoát hơi nếu hộp có van. Chỉ dùng hộp ghi rõ dùng được cho lò vi sóng; thuỷ tinh và sứ chịu nhiệt là lựa chọn an toàn nhất.
Vì sao cốc nước vừa đun trong lò vi sóng lại phụt trào khi cho thìa vào?
Đó là nước quá nhiệt: nước nóng vượt mức sôi nhưng chưa sủi vì cốc quá trơn. Chạm thìa hay thả gói trà làm hơi hình thành đột ngột. Đun vừa đủ thời gian, đặt que gỗ trong cốc và chờ một lát trước khi lấy ra.
Xúc xích, khoai tây nguyên củ cho vào lò vi sóng có sao không?
Lớp vỏ giữ hơi nên có thể nứt toác hoặc nổ, bắn thức ăn nóng. Chọc thủng vài chỗ hoặc cắt đôi trước khi hâm, đậy lỏng và hâm từng đợt ngắn. Khoai tây nguyên củ to thì nên lật giữa chừng.
Lỡ để trứng nổ trong lò thì vệ sinh thế nào?
Rút điện, chờ lò nguội hẳn. Lau sạch mảnh trứng ở thành, cửa và khe quanh cửa bằng khăn ẩm và nước rửa bát. Kiểm tra cửa lò còn đóng khít, không cong vênh; nếu cửa hay bản lề bị hỏng thì ngừng dùng và mang đi kiểm tra.