Với phần lớn gia đình tắm dồn vào một hai khung giờ trong ngày, bật bình nóng lạnh trước khi tắm khoảng nửa giờ tới một giờ rồi tắt sẽ tốn ít điện hơn để bình bật cả ngày, vì bình giữ nóng liên tục thì nhiệt thất thoát qua vỏ bình suốt hai mươi bốn giờ. Nhà có người tắm rải rác từ sáng tới khuya, hoặc bình cách nhiệt tốt, thì phần chênh lệch nhỏ đi. Kết luận: tuỳ trường hợp, nghiêng về bật theo giờ với đa số nhà.
Mức kiểm chứng: dựa trên nhiệt dung của nước, công suất thanh đốt ghi trên thân bình và thông số hao nhiệt giữ nóng mà nhiều nhà sản xuất in trong sách hướng dẫn. Các con số dưới đây là ví dụ giả định; bình nhà bạn có thể khác, cách tự đo ở phần sau.
Bình nóng lạnh tốn điện vào hai việc
Bình nóng lạnh kiểu có bình chứa tốn điện cho hai việc khác nhau. Việc thứ nhất là đun nước lạnh mới vào bình cho nóng sau mỗi lần dùng; phần này tỷ lệ với lượng nước nóng cả nhà thật sự xài, bật cả ngày hay bật theo giờ thì cũng phải đun chừng đó nước. Việc thứ hai là giữ nóng: nước trong bình nóng hơn không khí xung quanh nên nhiệt thấm dần qua lớp cách nhiệt ra ngoài, rơ le nhiệt thỉnh thoảng đóng lại để đun bù.
Mẹo bật trước khi tắm chỉ đánh vào việc thứ hai. Khi bình tắt, nước nguội dần, chênh lệch với không khí nhỏ đi, nhiệt thoát chậm lại, và không có điện nào được dùng để đun bù. Khi cần, bạn bật lên và đun lại từ mức nước đã nguội một phần.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là bật lại có tốn hơn không, mà là phần hao giữ nóng của bình nhà bạn lớn cỡ nào so với tổng điện bình dùng, và nhà bạn có bao nhiêu giờ trong ngày không ai cần nước nóng.
Tính thử với một bình ba mươi lít
Ví dụ giả định: bình ba mươi lít, thanh đốt hai nghìn rưỡi oát, đặt nước nóng sáu mươi độ, nước vào hai mươi lăm độ. Hao nhiệt giữ nóng giả định 0,8 số điện mỗi ngày đêm; con số thật thường được nhà sản xuất ghi trong thông số, có bình thấp hơn, có bình cao hơn.
| Đại lượng | Cách tính | Kết quả ví dụ |
|---|---|---|
| Nhiệt để đun đầy bình từ 25 lên 60 độ | 30 × 4,18 × 35 ≈ 4.390 kJ | khoảng 1,2 số điện |
| Thời gian đun đầy bình với 2,5 kW | 1,2 chia 2,5 | khoảng 30 phút |
| Bật cả ngày: phần hao giữ nóng | 0,8 số mỗi ngày × 30 | khoảng 24 số mỗi tháng |
| Bật 1 giờ trước khi tắm buổi tối: phần hao còn lại | chỉ trong lúc bật và lúc nước còn ấm | ước khoảng 0,1–0,2 số mỗi ngày |
| Chênh lệch mỗi tháng | phần hao bớt được | khoảng 18–21 số điện |
Phần nước nóng cả nhà thật sự xài vẫn phải đun dù bạn chọn cách nào, nên không có trong phép so. Muốn ra tiền, nhân phần chênh lệch với đơn giá bậc cao nhất trên hoá đơn mùa lạnh nhà bạn.
Nếu nhà bạn tắm cả sáng lẫn tối, bật hai lần mỗi ngày, phần bớt được còn lại khoảng một nửa đến hai phần ba. Nếu bình đặt trong nhà tắm lạnh, không khí xung quanh nguội, phần hao giữ nóng lớn hơn ví dụ.
Nhà nào nên bật theo giờ, nhà nào để bật cũng được
Nên bật theo giờ: nhà đi làm, đi học cả ngày, tắm dồn vào buổi tối; nhà chỉ tắm nước nóng vào mùa lạnh; nhà ở trọ một hai người. Đây là trường hợp phần hao giữ nóng chiếm tỷ lệ lớn nhất.
Để bật cũng được: nhà đông người tắm rải rác từ sáng tới khuya, có trẻ nhỏ cần rửa ráy nhiều lần, có người già cần nước ấm bất chợt. Bật tắt liên tục lúc này phiền mà phần bớt được nhỏ.
Cân nhắc giữa hai cách: bình rất lớn, năm mươi lít trở lên, chỉ dùng một ít mỗi lần. Bình lớn hao giữ nóng nhiều hơn bình nhỏ, nhưng đun đầy lâu hơn; bật trước một giờ có khi không đủ nóng. Nếu thường xuyên dùng ít, cân nhắc hạ nhiệt độ đặt.
Bình làm nóng trực tiếp không có bình chứa: loại này chỉ đun khi nước chảy qua, không có phần hao giữ nóng, mẹo không áp dụng. Chỉ cần tắt sau khi dùng theo hướng dẫn.
Nhiệt độ đặt: đừng hạ quá thấp
Một cách khác để bớt hao nhiệt là hạ nhiệt độ đặt trên bình, vì nước nóng ít thì chênh lệch với không khí nhỏ hơn. Nhưng có giới hạn. Nước ấm vừa phải đọng lâu trong bình là môi trường vi khuẩn ưa thích; nhiều khuyến nghị vệ sinh nêu nước nóng trong bình chứa nên được giữ ở khoảng năm mươi lăm tới sáu mươi độ, ít nhất định kỳ, để hạn chế vi khuẩn phát triển.
Vì vậy cách hợp lý là giữ nhiệt độ đặt trong khoảng nhà sản xuất khuyên, không hạ xuống bốn mươi độ cho đỡ điện. Muốn nước dịu khi tắm thì pha với nước lạnh ở vòi trộn. Nhà có trẻ nhỏ, người già thì nhớ thử nước trước khi tắm cho họ, vì nước sáu mươi độ có thể gây bỏng.
Nếu bình có nút chỉnh mức, đặt ở mức giữa thường đủ cho tắm. Mức cao nhất chỉ cần khi đông người tắm liên tiếp, nước lạnh vào rất lạnh vào giữa mùa đông.
An toàn điện trước, tiết kiệm sau
Bình nóng lạnh đặt trong nhà tắm ẩm ướt, ngay chỗ người đứng không mặc gì trên nền nước. Đây là thiết bị điện cần cẩn trọng nhất trong nhà. Nhiều gia đình có thói quen ngắt bình trước khi vào tắm cho yên tâm; thói quen này không xấu, nhưng điều quan trọng hơn là hệ thống điện phải được lắp đúng: bình có dây nối đất, mạch có aptomat chống dòng rò, dây dẫn và công tắc chịu được công suất bình.
Nếu muốn bật tắt theo giờ tự động, đừng cắm bình qua ổ cắm hẹn giờ loại nhỏ mua đại; nhiều ổ không chịu được dòng của thanh đốt hai ba nghìn oát, nóng chảy sau một thời gian. Cần thiết bị hẹn giờ có ghi rõ dòng chịu tải phù hợp, và nên nhờ thợ điện lắp vào mạch riêng của bình.
Những dấu hiệu phải ngừng dùng và gọi thợ ngay: có cảm giác tê khi chạm vòi nước, aptomat nhảy liên tục, công tắc hoặc dây nóng, có tiếng lách tách, nước rò quanh bình. Không tự mở vỏ bình ra sửa.
Đường ống và chỗ đặt bình cũng ăn điện
Phần hao không chỉ nằm ở thân bình. Nước nóng chảy từ bình tới vòi sen qua một đoạn ống; sau mỗi lần dùng, nước nóng đọng trong ống nguội đi và nhiệt đó mất hẳn. Lần sau mở vòi, bạn phải xả bỏ đoạn nước nguội trước khi nước nóng tới, vừa phí nước vừa phí phần nhiệt đã đun. Bình đặt càng xa vòi, ống càng dài, phần mất này càng lớn.
Vì vậy, khi lắp mới hoặc sửa nhà tắm, đặt bình gần chỗ dùng nhất có thể, dùng ống vừa cỡ và bọc cách nhiệt cho đoạn ống nóng đi qua chỗ lạnh. Nhà đã lắp xong thì có một cách nhỏ: tắm liền nhau, người này xong người kia vào ngay, để nước nóng trong ống không kịp nguội.
Nhà tắm thông gió mạnh, cửa sổ mở ra hướng gió lạnh mùa đông cũng làm thân bình nguội nhanh hơn. Không cần bịt kín nhà tắm, vì cần thông gió cho khô và an toàn, nhưng đừng để bình ngay luồng gió lùa.
Tự đo hao giữ nóng của bình nhà mình
Cách đo dưới đây dùng công tơ chung, không cần dụng cụ riêng. Nên làm vào ngày nghỉ.
- Buổi tối, sau khi cả nhà tắm xong, để bình bật như bình thường. Tắt hết máy khác có thể tắt, trừ tủ lạnh. Ghi chỉ số công tơ và giờ.
- Không ai dùng nước nóng tới sáng. Sáng dậy, trước khi bật gì, ghi lại chỉ số. Phần chênh lệch gồm điện tủ lạnh, điện chờ và phần bình đun bù giữ nóng.
- Đêm sau làm y hệt nhưng tắt bình sau khi tắm xong. Phần chênh lệch đêm này không có phần bình.
- Hiệu hai đêm chính là phần hao giữ nóng của bình trong số giờ đó. Nhân lên cho hai mươi bốn giờ để ra con số cả ngày.
- So con số đó với lượng bạn sẽ tốn để đun lại bình mỗi ngày nếu bật theo giờ, như bảng ở trên, để biết nhà mình nên chọn cách nào.
Kết quả của phép đo này có sai số vì tủ lạnh chạy ngắt quãng. Làm thêm một hai cặp đêm để chắc hơn.
Kết luận: tuỳ trường hợp
Bình nóng lạnh có bình chứa để bật cả ngày thì tốn thêm phần hao giữ nóng suốt hai mươi bốn giờ. Với nhà tắm dồn vào một hai khung giờ, bật trước khi tắm nửa giờ tới một giờ rồi tắt thường bớt được vài chục số điện mỗi tháng mùa lạnh. Với nhà đông người tắm rải rác, phần bớt được nhỏ, để bật cho tiện cũng hợp lý.
Dù chọn cách nào, đừng hạ nhiệt độ đặt quá thấp vì vệ sinh nước trong bình, đừng cắm bình qua ổ hẹn giờ không đủ tải, và đặt an toàn điện lên trước: nối đất, chống dòng rò, thấy tê là ngắt ngay và gọi thợ. Tiền điện bớt được không bao giờ đáng để đánh đổi với rủi ro trong nhà tắm.
Cách chọn nhanh: nếu nhà bạn biết chắc giờ tắm của cả nhà trong ngày, hãy bật theo giờ; nếu giờ tắm không cố định, cứ để bật và chăm phần cách nhiệt, chỗ đặt bình, nhiệt độ đặt cho hợp lý.
Câu hỏi thường gặp
Bình nóng lạnh bật bao lâu thì nóng?
Tuỳ dung tích và công suất thanh đốt. Ví dụ bình ba mươi lít, hai nghìn rưỡi oát, đun từ hai mươi lăm lên sáu mươi độ mất khoảng nửa giờ. Bình lớn hơn hoặc mùa đông nước vào lạnh hơn thì lâu hơn.
Bật bình nóng lạnh cả ngày có nguy hiểm không?
Bình đạt chuẩn, lắp đúng có rơ le nhiệt và van an toàn nên bật lâu không nguy hiểm về nguyên tắc. Rủi ro nằm ở lắp đặt sai, thiếu nối đất, thiếu chống dòng rò, dây và công tắc không đủ tải. Kiểm tra hệ thống điện quan trọng hơn chuyện bật bao lâu.
Có nên ngắt bình nóng lạnh khi đang tắm không?
Nhiều gia đình làm vậy cho yên tâm và không có hại gì. Nhưng biện pháp bảo vệ thật là nối đất và aptomat chống dòng rò do thợ lắp. Nếu từng thấy tê khi chạm vòi nước, ngừng dùng và gọi thợ kiểm tra ngay.
Đặt nhiệt độ bình thấp có tiết kiệm điện không?
Có bớt phần hao nhiệt, nhưng không nên hạ quá thấp. Nhiều khuyến nghị vệ sinh nêu nước trong bình chứa nên giữ khoảng năm mươi lăm tới sáu mươi độ để hạn chế vi khuẩn. Muốn nước dịu thì pha thêm nước lạnh.
Dùng ổ cắm hẹn giờ cho bình nóng lạnh được không?
Chỉ dùng thiết bị hẹn giờ ghi rõ dòng chịu tải phù hợp với công suất bình, và nên nhờ thợ điện lắp vào mạch riêng. Ổ hẹn giờ loại nhỏ không đủ tải có thể nóng chảy, gây cháy.
Mùa hè có cần bật bình nóng lạnh không?
Nhiều nơi mùa hè nước máy đã đủ ấm để tắm, có thể tắt bình hẳn và ngắt aptomat riêng. Thỉnh thoảng bật lại đun nóng để nước trong bình không đọng lâu ở mức ấm.