Trong ba mẹo, baking soda có cơ sở rõ nhất: mùi giày phần lớn là các axit do vi khuẩn sinh ra khi phân huỷ mồ hôi, và bột kiềm nhẹ trung hoà được một phần, lại hút bớt ẩm. Túi trà khô chủ yếu hút ẩm và toả mùi trà, đỡ được mùi nhẹ. Để giày vào ngăn đá chỉ làm vi khuẩn ngừng hoạt động lúc lạnh, ấm lên là mùi quay lại, nên kém hơn cách thường.
Nhưng cả ba đều là phụ. Thứ quyết định giày có hôi hay không là giày có được khô hẳn giữa hai lần mang hay không, lót giày có được giặt không, và tất có thay hằng ngày không. Bài dưới đi lần lượt cơ chế mùi, từng mẹo, cách làm gốc và khi nào mùi không còn là chuyện của đôi giày.
Mùi giày đến từ đâu
Bàn chân có rất nhiều tuyến mồ hôi, và giày, nhất là giày kín bằng da, giả da, vải dày, giữ hơi ẩm đó lại cả ngày. Trong không gian ấm, ẩm, tối, vi khuẩn sống trên da phân huỷ mồ hôi cùng tế bào da chết, sinh ra các axit hữu cơ có mùi chua, mùi giống phô mai hay mùi giấm cũ. Bản thân mồ hôi mới tiết gần như không có mùi; mùi là sản phẩm của vi khuẩn.
Lót giày là nơi giữ mùi nhiều nhất. Lớp xốp mềm thấm mồ hôi như miếng bọt biển, sau vài tháng trở thành nơi vi khuẩn sống ổn định. Mang giày không tất, mang một đôi liên tục mỗi ngày, cất giày ngay vào tủ kín khi còn ấm, hay để giày ướt mưa qua đêm là những thói quen làm mùi nặng nhanh nhất.
Vì vậy có hai hướng xử lý: làm cho giày khô và ít vi khuẩn hơn, hoặc trung hoà, hút bớt các phân tử mùi đã có. Mẹo nào chỉ đi hướng thứ hai thì kết quả luôn ngắn hạn.
Giày của học sinh, người lao động ngoài trời và người chơi thể thao thường hôi nhanh nhất, không phải vì chân họ đặc biệt mà vì giày ướt mồ hôi hằng ngày và hiếm khi được nghỉ. Trẻ lớn và tuổi dậy thì cũng ra mồ hôi chân nhiều hơn trẻ nhỏ. Với những đôi giày này, đừng trách đứa trẻ hay trách đôi giày; hãy sắp xếp để giày có thời gian khô, có hai đôi luân phiên và một chỗ để giày thoáng gió gần cửa thay vì tủ kín. Cách nhìn này giúp chọn đúng việc cần làm trước khi thử bất cứ mẹo nào.
Baking soda: cách dùng cho có tác dụng
Baking soda là muối có tính kiềm nhẹ, gặp các axit gây mùi thì trung hoà được một phần, đồng thời hút bớt hơi ẩm còn lại trong giày. Đây là lý do nhiều người thấy giày bớt hẳn mùi sau một đêm. Điều kiện là giày phải tương đối khô; rắc bột vào giày còn ướt thì bột vón cục, bết vào lót, khó đổ ra.
Cách gọn nhất là đổ vài thìa bột vào một chiếc tất cũ hoặc túi giấy nhỏ, buộc miệng, nhét vào mỗi chiếc giày qua đêm, sáng ra lấy túi ra và dùng lại vài lần. Nếu rắc trực tiếp thì rắc mỏng lên lót, để qua đêm, sáng dốc ngược đập nhẹ cho bột ra hết, lau lót bằng khăn khô. Bột lọt vào đường may giày vải tối màu có thể để vệt trắng; giày da lộn, da nubuck nên dùng túi thay vì rắc trực tiếp.
Kết luận cho baking soda: có cơ sở, nhưng như một bước bảo dưỡng qua đêm cho giày đã khô, không phải cách cứu đôi giày đã ngấm mùi nhiều tháng.
Túi trà khô và ngăn đá: được gì, mất gì
Túi trà khô, kể cả túi trà đã pha rồi phơi thật khô, hút được một chút hơi ẩm và toả mùi trà nhẹ. Có ý kiến cho rằng chất chát trong trà có tác dụng hạn chế vi khuẩn, nhưng ở lượng nằm trong một túi trà khô đặt vào giày, tác dụng đó khó mà đáng kể. Túi trà đã dùng mà chưa khô hẳn thì đem thêm ẩm vào giày, có khi để lại vệt màu trên lót sáng màu. Kết luận: tuỳ trường hợp, đỡ được mùi nhẹ, rẻ, nhưng yếu hơn baking soda.
Ngăn đá là mẹo nghe có vẻ khoa học: lạnh sẽ "giết vi khuẩn". Thực tế, nhiều loài vi khuẩn chỉ ngừng hoạt động ở nhiệt độ thấp chứ không chết hết, giày lấy ra ấm lên, gặp mồ hôi là chúng hoạt động lại. Giày cho vào ngăn đá cạnh đồ ăn cũng không hợp vệ sinh dù có bọc túi, và hơi nước đọng lại khi giày rã đông làm giày ẩm thêm. Keo đế một số loại giày có thể giòn khi lạnh sâu nhiều lần.
Kết luận cho ngăn đá: kém hơn cách thường. Phơi khô giày ở chỗ thoáng gió có tác dụng lâu hơn, lại không phải mở tủ lạnh nhét giày vào chỗ để thịt cá.
So nhanh các mẹo khử mùi giày
Bảng dưới gom các mẹo hay được truyền, kể cả vài mẹo ngoài ba mẹo trong tiêu đề. Kết luận dựa trên cơ chế, không phải số đo của một đôi giày cụ thể.
| Mẹo | Làm việc nhờ đâu | Hạn chế | Kết luận |
|---|---|---|---|
| Túi baking soda qua đêm | Trung hoà axit gây mùi, hút ẩm | Giày phải khô; bột có thể để vệt | Có cơ sở |
| Túi trà khô | Hút ẩm nhẹ, mùi trà che | Túi ẩm thì phản tác dụng | Tuỳ trường hợp |
| Giấy báo cũ, giấy vụn nhét giày ướt | Hút nước nhanh, giúp giày khô | Phải thay giấy vài lần | Có cơ sở |
| Ngăn đá qua đêm | Vi khuẩn ngừng hoạt động tạm thời | Ấm lên là mùi quay lại | Kém hơn cách thường |
| Xịt nước hoa, nước thơm | Che mùi | Thêm ẩm, mùi lẫn lộn | Kém hơn cách thường |
| Sấy nóng sát đế, phơi trên nắp nồi cơm | Làm khô nhanh | Keo bung, đế cong, giày co | Không nên |
Nhìn bảng sẽ thấy mẹo nào giúp giày khô nhanh mà không làm hỏng giày thì đáng giữ; mẹo nào chỉ che mùi thì đi kèm cái giá là phải làm lại liên tục.
Cách làm gốc để giày không hôi lại
Những bước dưới đây không có gì mới mẻ nhưng là phần quyết định. Làm đủ thì nhiều đôi giày không cần mẹo nào nữa:
- Có ít nhất hai đôi để thay phiên, mỗi đôi được nghỉ một ngày cho khô hẳn bên trong.
- Về nhà tháo dây, rút lót giày ra, để giày và lót ở chỗ thoáng gió, không nhét ngay vào tủ kín.
- Giày ướt mưa thì nhét giấy vụn vào trong, thay giấy sau vài giờ, để trước quạt; không sấy nóng sát đế.
- Giặt lót giày định kỳ bằng nước ấm và xà phòng, phơi khô hẳn; lót đã xẹp, nứt, hôi dai thì thay lót mới.
- Giày vải giặt được thì giặt theo nhãn, phơi chỗ có gió và nắng nhẹ, nhồi giấy cho giữ dáng.
- Mang tất cotton hoặc len, thay mỗi ngày; rửa chân và lau khô kỹ kẽ ngón trước khi mang giày.
Ví dụ giả định: một người đi làm bằng xe máy, mang một đôi giày da cả tuần, tối về cất luôn vào tủ giày đóng kín. Chỉ cần mua thêm một đôi để thay phiên và để giày ngoài tủ qua đêm, mùi thường giảm rõ sau vài tuần mà không phải dùng bột hay túi gì.
Mỗi loại giày cần chút khác nhau
Giày da, giày tây. Da thật thấm ẩm chậm nhưng cũng nhả ẩm chậm, nên rất cần được nghỉ một ngày giữa hai lần mang. Dùng cây giữ form bằng gỗ hoặc nhét giấy để giữ dáng và hút ẩm. Không phơi nắng gắt vì da khô, nứt. Baking soda dùng trong túi, không rắc trực tiếp.
Giày vải, giày thể thao lưới. Thoáng hơn nhưng lót xốp giữ mùi nhiều. Phần lớn giặt được bằng tay với xà phòng nhẹ, nhồi giấy, phơi chỗ có gió. Rút lót ra giặt riêng là bước làm khác biệt lớn nhất.
Giày bảo hộ, ủng cao su. Kín gần như hoàn toàn nên mồ hôi không thoát được. Sau mỗi ca, lộn lót ra, dựng ngược ủng cho thoáng; thay tất giữa ca nếu làm việc lâu. Ủng cao su rửa trong lòng bằng nước xà phòng rồi để khô hẳn.
Dép nhựa, dép xốp. Mùi thường từ lớp bẩn bám trên mặt đế. Rửa bằng bàn chải mềm với nước rửa bát là đủ. Không ngâm nước sôi vì dép co, biến dạng.
Khi nào mùi không phải chuyện của đôi giày, và kết luận theo bốn mức
Nếu đã làm hết các bước trên, đổi giày mới mà chân vẫn có mùi nặng ngay sau vài giờ, hoặc kèm ngứa, bong da, nứt kẽ ngón, móng chân đổi màu, dày lên, thì nên gặp bác sĩ da liễu. Có những tình trạng ở da và móng cần được khám và điều trị đúng cách; tự đắp mẹo hay tự mua thuốc bôi có thể làm kéo dài thêm. Mồ hôi chân ra quá nhiều, ướt đẫm cả khi trời mát, cũng là điều nên hỏi bác sĩ.
Muốn tự thử mẹo trên giày nhà mình, dùng chính một đôi: chiếc trái để túi baking soda qua đêm, chiếc phải để trống, cùng chỗ cất. Sáng hôm sau nhờ một người ngửi mà không nói chiếc nào có túi. Lặp lại đổi bên vào hôm khác. Nếu người ngửi chọn đúng cả hai lần, mẹo có tác dụng với đôi giày ấy.
Baking soda: có cơ sở như bước bảo dưỡng qua đêm cho giày đã khô. Túi trà khô: tuỳ trường hợp. Ngăn đá: kém hơn cách thường. Sấy nóng sát đế: không nên. Cách thường đáng làm nhất là cho giày khô hẳn, thay phiên, giặt lót và tất sạch mỗi ngày.
Nếu chỉ chọn một thay đổi để bắt đầu, hãy chọn việc rút lót giày ra mỗi tối và để giày ngoài tủ. Việc đó không tốn gì, mất mười giây, và đánh đúng vào điều kiện mà vi khuẩn gây mùi cần: ẩm, ấm và tối. Sau một hai tuần, bạn sẽ biết đôi giày của mình còn cần mẹo nào nữa hay không.
Câu hỏi thường gặp
Để giày vào ngăn đá có diệt được vi khuẩn gây mùi không?
Không diệt hết. Nhiệt độ thấp chủ yếu làm vi khuẩn ngừng hoạt động tạm thời; giày ấm lên, gặp mồ hôi là mùi quay lại. Giày để cạnh đồ ăn cũng không hợp vệ sinh. Phơi khô giày chỗ thoáng gió có tác dụng lâu hơn.
Baking soda để trong giày bao lâu thì đổ ra?
Một đêm là đủ cho phần việc mà bột làm được. Để lâu hơn không tăng tác dụng bao nhiêu. Nên cho bột vào tất cũ hoặc túi giấy nhỏ để lấy ra dễ, dùng lại được vài lần, tránh bột bám vào đường may giày tối màu.
Túi trà đã pha có dùng khử mùi giày được không?
Được nếu phơi thật khô trước. Túi trà còn ẩm mang thêm nước vào giày và có thể để lại vệt màu trên lót sáng. Túi trà khô chủ yếu hút ẩm nhẹ và toả mùi trà, hợp với mùi nhẹ, yếu hơn baking soda.
Giày ướt mưa làm sao cho nhanh khô mà không hôi?
Rút lót ra, nhét giấy vụn vào trong giày, thay giấy sau vài giờ và để trước quạt hoặc chỗ thoáng gió. Không sấy nóng sát đế hay phơi trên bếp vì keo dễ bung, đế cong. Giày khô hẳn trong ngày thì ít khi bị hôi.
Bao lâu nên thay lót giày một lần?
Không có mốc cố định, tuỳ tần suất mang. Khi lót đã xẹp, nứt, giặt xong vẫn hôi dai hoặc có vệt đen, đó là lúc thay. Với đôi mang hằng ngày, kiểm lót vài tháng một lần là thói quen hợp lý.
Chân vẫn hôi dù đã thay giày mới thì nên làm gì?
Kiểm lại thói quen: tất có thay mỗi ngày không, chân có được rửa và lau khô kẽ ngón không. Nếu đã làm đủ mà mùi vẫn nặng, hoặc có ngứa, bong da, móng đổi màu, nên gặp bác sĩ da liễu để được khám, không tự mua thuốc bôi.