Pin đã yếu thì cất vào tủ lạnh không làm pin khoẻ lại. Lạnh chỉ làm chậm các phản ứng hoá học bên trong pin, nên giúp pin chưa dùng tự hao điện chậm hơn một chút; nó không trả lại phần dung lượng đã mất. Mẹo này có gốc từ thời pin sạc kiểu cũ tự tụt điện rất nhanh khi để ngoài. Với pin kiềm đang bán hiện nay và pin điện thoại, cất tủ lạnh gần như không được gì, lại có nguy cơ đọng hơi nước.
Có người còn kể pin “sống lại” sau một đêm trong ngăn đá. Hiện tượng đó có thật nhưng ngắn: pin nghỉ một lúc thì điện áp nhích lên đôi chút, ở nhiệt độ nào cũng vậy, rồi lại tụt nhanh khi dùng. Bài này tách các loại pin trong nhà, nói rõ lạnh làm gì với từng loại, cách cất pin đúng, và những dấu hiệu pin phải bỏ chứ không cứu. Mức kiểm chứng: dựa trên cơ chế hoá học của pin và khuyến cáo phổ biến của nhà sản xuất pin, không có số đo riêng.
Lời đồn bắt đầu từ đâu
Pin sạc kiểu cũ tự hao điện nhanh. Pin sạc niken thế hệ cũ, loại hay dùng cho máy ảnh, đèn pin, đồ chơi điều khiển mấy chục năm trước, để ngoài vài tuần đã tụt đáng kể dù không dùng. Người dùng thời đó phát hiện để chỗ mát thì pin giữ điện lâu hơn, và lời khuyên “cất pin vào tủ lạnh” ra đời từ đây.
Một nửa sự thật bị kéo dài thành mẹo hồi pin. Ý ban đầu là giữ pin đầy lâu hơn, nhưng truyền qua nhiều người thì thành “pin yếu cho vào tủ lạnh sẽ khoẻ lại”. Đây là hai chuyện khác nhau: làm chậm hao điện khác hẳn với nạp lại điện.
Hiện tượng “hồi tạm” làm mẹo có vẻ đúng. Pin vừa dùng mạnh xong, để nghỉ một thời gian thì điện áp nhích lên, đủ để chiếc điều khiển chạy thêm vài lần bấm. Người ta thấy pin “khoẻ lại” sau khi lấy từ tủ lạnh ra, nhưng để trên bàn cũng khoẻ lại y như vậy. Phần điện còn lại vẫn chỉ có bấy nhiêu.
Pin ngày nay đã khác. Pin kiềm dùng một lần hiện tự hao rất chậm ở nhiệt độ phòng, để vài năm vẫn còn phần lớn điện. Pin sạc niken đời mới loại ít tự xả cũng giữ điện khá lâu. Pin lithium trong điện thoại, máy tính bảng lại sợ lạnh và sợ ẩm hơn sợ nóng vừa phải. Lý do để cất tủ lạnh đã gần như không còn.
Lạnh làm gì với từng loại pin trong nhà
Mỗi loại pin phản ứng với nhiệt độ khác nhau. Bảng dưới tóm tắt theo cơ chế chung, chi tiết từng sản phẩm xem hướng dẫn in trên vỏ hoặc hộp.
| Loại pin | Cất tủ lạnh được gì | Rủi ro | Nên cất thế nào |
|---|---|---|---|
| Pin kiềm dùng một lần (pin tiểu, pin đũa) | Gần như không đáng kể | Đọng nước khi lấy ra, gỉ đầu cực | Hộp kín, chỗ khô mát trong nhà |
| Pin sạc niken đời cũ | Giữ điện lâu hơn khi chưa dùng | Đọng nước, phải chờ ấm mới dùng | Chỗ mát, sạc đầy trước khi dùng |
| Pin sạc niken loại ít tự xả | Rất ít | Đọng nước | Chỗ khô mát, không cần tủ lạnh |
| Pin cúc áo, pin đồng hồ | Không đáng kể | Đọng nước, trẻ nhỏ dễ lấy nhầm từ tủ lạnh | Hộp kín, cất cao xa tầm tay trẻ |
| Pin lithium điện thoại, sạc dự phòng | Không hồi được phần đã chai | Ngưng tụ hơi nước trong máy, sạc khi lạnh hại pin | Nhiệt độ phòng, tránh nóng, tránh ẩm |
Điểm chung: không loại pin nào được trả lại dung lượng đã mất nhờ lạnh. Phần dung lượng hao do dùng nhiều, do già đi, do để nóng là mất thật.
Vì sao pin điện thoại không nên cho vào tủ lạnh
Pin điện thoại thường là pin lithium. Loại pin này già đi theo số lần sạc xả và theo thời gian, nhanh hơn khi bị nóng lâu hoặc để đầy điện ở nhiệt độ cao. Khi đã chai, nghĩa là các vật liệu bên trong không còn chứa được nhiều điện như lúc mới, thì để lạnh không đảo ngược được quá trình đó. Mẹo “cho điện thoại vào ngăn đá cho pin hồi” vì vậy không có cơ sở.
Lạnh lại gây ra hai rắc rối. Thứ nhất là hơi nước: lấy máy từ tủ lạnh ra không khí ẩm của nhà ta, hơi nước ngưng tụ thành giọt trên bề mặt và cả bên trong khe máy, giống chai nước lạnh đổ mồ hôi. Điều đó gần giống làm máy dính nước nhẹ. Thứ hai, sạc pin lithium khi pin đang quá lạnh dễ làm hại cấu trúc bên trong; nhiều máy tự chặn sạc khi pin quá lạnh hoặc quá nóng chính vì lẽ này.
Máy để ngoài trời lạnh rồi tắt nguồn đột ngột, mang vào nhà ấm lên lại chạy, là chuyện bình thường của pin gặp lạnh, không phải pin hồi phục. Ở nước ta hiếm khi lạnh tới mức ấy, nên vấn đề hay gặp hơn là nóng: để máy trên taplô ô tô giữa trưa, vừa sạc vừa dùng nặng, để máy dưới gối khi sạc qua đêm.
Cách cất pin trong nhà cho đúng
Cất đúng chỗ giúp pin giữ điện lâu và tránh rò rỉ, không cần tới tủ lạnh.
- Để pin trong hộp hoặc vỉ gốc, các đầu cực không chạm nhau, không chạm chìa khoá, đồng xu. Hai đầu cực chạm vật kim loại có thể làm pin nóng.
- Chọn chỗ khô, mát, tránh nắng: ngăn kéo tủ trong phòng, không đặt gần bếp, cửa sổ hướng tây hay trên nóc tủ lạnh nơi hơi ấm toả ra.
- Không trộn pin cũ với pin mới, không trộn hai loại pin trong cùng một thiết bị. Pin yếu trong bộ sẽ bị pin khoẻ ép xả quá mức và dễ chảy nước.
- Thiết bị không dùng lâu như đèn pin dự phòng, điều khiển điều hoà mùa đông: tháo pin ra cất riêng để pin chảy nước không làm gỉ máy.
- Pin sạc niken: sạc đầy trước khi cất dài ngày, và sạc lại trước khi dùng. Pin lithium rời và sạc dự phòng: cất ở khoảng một nửa dung lượng nếu không dùng lâu, xem hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Pin cúc áo cất cao, hộp có nắp khó mở. Trẻ nhỏ nuốt pin cúc áo là tình huống cấp cứu, nghi ngờ là đưa đi viện ngay, không chờ triệu chứng.
Pin đã dùng nên gom riêng vào một hộp, mang đến điểm thu gom pin khi có dịp, không vứt chung rác bếp.
Dấu hiệu pin phải bỏ, không có mẹo nào cứu
Pin chảy nước, có lớp bột trắng ở đầu cực. Chất rò ra từ pin kiềm có tính ăn da. Đeo găng, lau khoang pin bằng tăm bông khô, bỏ pin đi. Rửa tay kỹ nếu lỡ chạm.
Pin phồng, vỏ biến dạng. Với pin lithium trong điện thoại, sạc dự phòng, máy tính, mặt lưng bị đẩy cong hoặc màn hình bị đội lên là dấu hiệu khí sinh ra bên trong. Ngưng sạc, ngưng dùng, không ấn, không chọc thủng, mang tới nơi sửa chữa hoặc điểm thu gom. Không cất pin phồng vào tủ lạnh với hy vọng nó “xẹp lại”.
Pin nóng bất thường khi không làm gì. Pin ấm lên khi sạc nhanh hay dùng nặng là bình thường; nóng rõ khi máy đang nghỉ là bất thường. Rút sạc, để máy trên nền không cháy, tránh xa đồ dễ bắt lửa.
Điện thoại sụt pin rất nhanh hoặc tắt đột ngột khi còn nhiều phần trăm. Đây thường là pin đã chai. Cách đúng là thay pin ở nơi có linh kiện rõ nguồn gốc, không phải để tủ lạnh, không phải “xả cạn rồi sạc đầy nhiều lần” như mẹo cũ dành cho pin niken.
Mấy mẹo pin truyền miệng khác cũng nên xét lại
Xả cạn rồi sạc đầy cho pin “nhớ” dung lượng. Lời khuyên này đúng một phần với pin sạc niken đời rất cũ, loại có hiện tượng được gọi là hiệu ứng nhớ. Với pin lithium trong điện thoại, xả cạn thường xuyên lại làm pin mau già hơn. Sạc lai rai trong ngày, tránh để máy tụt về không, là cách nhẹ nhàng hơn cho pin lithium.
Cắn nhẹ hoặc đập pin tiểu cho “ra điện”. Ép vỏ pin chỉ làm các chất bên trong xô lại, đôi khi cho thêm chút điện trong chốc lát, nhưng dễ làm méo vỏ, hở gioăng và rò chất ăn da. Mẹo này đổi một chút điện lấy rủi ro, không đáng làm.
Cọ đầu pin bằng cục tẩy. Mẹo này có cơ sở khi đầu cực hoặc lá tiếp điện trong khoang pin bị xỉn, bám bẩn làm tiếp xúc kém. Cục tẩy chì làm sạch lớp xỉn nhẹ; thấy gỉ xanh, gỉ trắng nhiều thì lau bằng tăm bông khô và cân nhắc thay thiết bị hoặc nhờ thợ. Lưu ý đây là sửa chỗ tiếp xúc, không phải làm pin khoẻ hơn.
Sạc qua đêm làm hỏng pin. Điện thoại hiện nay có mạch ngắt khi pin đầy và nhiều máy có chế độ sạc tối ưu. Điều đáng lo hơn là sạc trên chăn, nệm, dưới gối làm máy nóng, hoặc dùng củ sạc, dây sạc kém chất lượng. Đặt máy trên mặt bàn cứng thoáng khi sạc là đủ.
Tự thử và kết luận
Nếu muốn tự thấy, lấy hai viên pin kiềm cùng loại, cùng đợt mua, đã dùng gần cạn trong một chiếc điều khiển. Một viên cất tủ lạnh qua đêm trong túi kín, một viên để trong ngăn kéo. Sáng hôm sau để viên trong tủ lạnh ấm lại tới nhiệt độ phòng trong túi kín cho khỏi đọng nước, rồi lắp lần lượt từng viên với một viên mới vào đồng hồ treo tường hoặc chiếc điều khiển, đếm xem mỗi viên giữ được thiết bị chạy bao lâu. Theo cơ chế, hai viên sẽ cho kết quả tương đương. Nhà có đồng hồ đo điện vạn năng thì đo điện áp hai viên sẽ thấy rõ hơn, nhưng điện áp lúc nghỉ không nói hết được điện còn lại.
Kết luận theo bốn mức: cất pin yếu vào tủ lạnh để hồi lại là không nên với pin điện thoại và kém hơn cách thường với pin tiểu, vì không hồi được gì mà thêm rủi ro đọng nước. Riêng việc cất pin sạc niken đời cũ ở chỗ mát để giữ điện lâu là có cơ sở, nhưng chỗ khô mát trong nhà đã đủ, và với pin đời mới thì lợi ích rất nhỏ. Pin chai thì thay, pin phồng thì ngưng dùng, đó mới là việc an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Cất pin tiểu vào tủ lạnh có giữ được lâu hơn không?
Với pin kiềm đang bán phổ biến, lợi ích rất nhỏ vì loại pin này vốn tự hao chậm ở nhiệt độ phòng. Rủi ro đọng hơi nước khi lấy ra lại làm gỉ đầu cực, nên cất ở chỗ khô mát trong nhà là đủ.
Pin điện thoại bị chai có cách nào hồi lại không?
Không có mẹo tại nhà nào trả lại phần dung lượng đã mất. Có thể giảm tốc độ chai bằng cách tránh để máy nóng, tránh sạc trong chăn gối, nhưng khi pin đã yếu rõ thì cách đúng là thay pin ở nơi sửa chữa uy tín.
Pin để trong tủ lạnh lấy ra dùng ngay được không?
Nên để pin ấm lại tới nhiệt độ phòng trong túi kín trước, để hơi nước không đọng trên pin và trong thiết bị. Pin lạnh cũng cho điện yếu hơn bình thường cho tới khi ấm lên.
Pin bị phồng có nguy hiểm không?
Pin lithium phồng là dấu hiệu bên trong đã sinh khí và có thể bất ổn. Không sạc, không ấn, không chọc thủng, không tiếp tục dùng; đặt ở nơi thoáng, xa đồ dễ cháy và mang tới nơi sửa chữa hoặc điểm thu gom pin.
Có nên trộn pin cũ và pin mới trong một thiết bị?
Không nên. Pin yếu trong bộ sẽ bị pin khoẻ ép xả sâu, dễ nóng và chảy nước làm gỉ khoang pin. Thay cả bộ cùng lúc bằng pin cùng loại, cùng đợt mua là cách an toàn.
Trẻ nhỏ nuốt pin cúc áo thì làm gì?
Đây là tình huống cấp cứu, cần đưa trẻ tới cơ sở y tế ngay kể cả khi trẻ chưa có biểu hiện gì. Không tự gây nôn, không chờ theo dõi ở nhà. Cất pin cúc áo ở nơi cao, hộp có nắp khó mở để phòng trước.