Vùi điện thoại vào gạo không cứu được máy bị ngấm nước. Gạo chỉ hút ẩm ở bề mặt hạt và hút rất chậm, trong khi nước đã lọt vào trong máy nằm giữa các linh kiện kín, gạo không với tới. Máy “sống lại” sau khi vùi gạo là nhờ thời gian để nước bay hơi và nhờ máy được tắt nguồn, không phải nhờ gạo. Thứ thật sự quyết định là tắt máy ngay, không cắm sạc, không sấy nóng, rồi mang tới thợ sớm nếu máy đã ngấm sâu.
Mẹo gạo được truyền rộng vì nó cho người ta một việc để làm trong lúc lo lắng, và vì có những lần máy khô rồi chạy lại thật. Nhưng những lần đó máy sẽ chạy lại dù để trên bàn thoáng gió. Bài này giải thích nước làm hỏng máy theo cách nào, việc nên làm trong mười phút đầu, những thói quen làm hỏng thêm, và lúc nào cần thợ. Mức kiểm chứng: dựa trên cơ chế hút ẩm, cơ chế ăn mòn mạch điện và khuyến cáo chung của các hãng điện thoại, không có số đo phòng thí nghiệm riêng.
Vì sao gạo không kéo được nước ra khỏi máy
Hạt gạo khô có hút ẩm, nhưng yếu và chậm. Muốn hút được nước, hơi nước phải bay ra khỏi khe máy trước, rồi mới gặp hạt gạo. Tức là phần việc khó nhất, làm nước trong máy bốc hơi, vẫn do không khí và thời gian làm. Gạo chỉ hơi làm khô lớp không khí quanh máy, mà trong một túi gạo kín, lớp không khí ấy lại bí, nước bốc hơi còn chậm hơn so với để máy ở chỗ thoáng.
Điện thoại hiện nay được ráp rất khít, có gioăng và keo dán quanh khung. Nước đã lọt vào qua cổng sạc, khe loa, khe khay sim thì đọng ở những chỗ hẹp sát bo mạch. Những khe ấy khó cho nước vào, nhưng cũng khó cho hơi nước thoát ra. Không có cách nào để hạt gạo bên ngoài “hút” được giọt nước nằm dưới tấm chắn kim loại bên trong.
Gạo còn kèm mấy cái phiền. Bụi cám và mảnh tinh bột vụn dễ chui vào cổng sạc, khe loa, khe micro; gặp ẩm thì dính thành lớp hồ mỏng, sau này cắm sạc chập chờn. Hạt gạo nhỏ có thể kẹt vào khe khay sim hay lỗ tai nghe ở máy đời cũ. Một số hãng điện thoại đã khuyến cáo rõ là không cho máy vào túi gạo, chính vì những hạt vụn này.
Nước làm hỏng điện thoại theo cách nào
Chập mạch khi máy còn chạy. Nước thường có muối khoáng hoà tan nên dẫn điện. Khi máy đang bật, nước nối tắt hai điểm không được phép nối, dòng điện đi sai đường và có thể làm cháy linh kiện nhỏ ngay lúc đó. Đây là lý do tắt máy càng sớm càng ít hỏng.
Ăn mòn kéo dài nhiều ngày. Kể cả khi máy đã tắt, nước có khoáng còn đọng trên chân linh kiện sẽ gây gỉ và đóng cặn dần. Máy có thể chạy bình thường vài ngày rồi mới chập chờn: mất sóng, loa rè, sạc không vào. Cái hỏng muộn này hay làm người ta tin là mẹo gạo đã cứu được máy, rồi tuần sau lại hỏng mà không hiểu vì sao.
Pin gặp nước. Pin trong máy được bọc kín, nhưng mạch bảo vệ quanh pin thì không. Nước ở đó có thể làm pin nóng bất thường. Máy ướt mà thấy nóng lên, có mùi lạ hoặc mặt lưng phồng là dấu hiệu phải dừng mọi thao tác và đưa thợ.
Loại nước quyết định mức hỏng. Nước mưa và nước máy sạch ít gây hại hơn nước biển, nước hồ bơi, nước ngọt có đường, cà phê sữa hay nước canh. Muối và đường để lại cặn dính, ăn mòn nhanh, khô rồi vẫn còn. Máy rơi vào nước có đường hay nước biển gần như luôn cần thợ vệ sinh bo mạch, không mẹo nào ở nhà thay được.
Việc nên làm ngay trong mười phút đầu
Mấy phút đầu quan trọng hơn mọi mẹo làm khô. Làm theo thứ tự dưới đây, càng nhanh càng tốt.
- Vớt máy ra và tắt nguồn ngay, kể cả khi máy vẫn sáng và có vẻ bình thường. Không mở máy lên kiểm tra tin nhắn, không chụp thử ảnh.
- Rút mọi dây đang cắm: dây sạc, tai nghe. Tháo ốp lưng vì ốp giữ nước đọng ở khe viền.
- Tháo khay sim và thẻ nhớ bằng que chọc sim, để riêng ra cho khô. Không chọc sâu vào khe.
- Lau khô mặt ngoài bằng khăn bông mềm. Cầm máy cổng sạc chúc xuống, vỗ nhẹ vào lòng bàn tay vài lần để nước ở cổng chảy ra, không vẩy mạnh.
- Nếu máy rơi vào nước biển, nước có đường hay nước bẩn: đây là trường hợp nên mang tới thợ trong ngày, đừng chờ khô.
- Nếu chỉ dính nước sạch ít và máy có chuẩn chống nước: đặt máy đứng, cổng sạc chúc xuống, ở nơi thoáng gió, nhiệt độ phòng, ít nhất một ngày rồi mới bật thử.
Chỗ thoáng gió là đủ. Đặt trước quạt ở chế độ mát giúp hơi nước bay nhanh hơn. Không đặt dưới nắng gắt, trên nắp nồi cơm, trên nóc tủ lạnh hay cạnh bếp.
Những thói quen làm máy hỏng nặng thêm
Cắm sạc để “xem còn sống không”. Đây là việc gây hại nhiều nhất. Cổng sạc ướt cộng dòng điện sạc dễ làm cháy chân cổng hoặc chập mạch nạp. Nhiều máy hiện nay tự báo có chất lỏng ở cổng và chặn sạc; đừng tìm cách vượt qua cảnh báo đó.
Sấy bằng máy sấy tóc ở chế độ nóng. Hơi nóng thổi nước vào sâu hơn, làm mềm keo dán màn hình và có thể làm pin nóng. Nếu muốn dùng máy sấy, chỉ để chế độ gió mát và để xa.
Bật tắt liên tục để thử. Mỗi lần bật là một lần cho dòng điện chạy qua chỗ còn ướt. Máy chưa khô thì mỗi lần thử là thêm một lần đánh cược.
Lắc mạnh, đập máy cho ra nước. Vẩy mạnh chỉ đẩy giọt nước chạy lung tung trong máy. Vỗ nhẹ cổng chúc xuống là đủ.
Tự mở máy ra lau. Máy đời mới dán keo kín, mở sai cách dễ rách cáp màn hình, làm mất khả năng chống nước và mất bảo hành. Việc mở máy để lại cho thợ có dụng cụ và dung dịch vệ sinh bo mạch.
Thay gạo bằng gói hút ẩm. Gói hút ẩm sạch hơn gạo, không có bụi, nên nếu nhất định muốn cho vào hộp kín thì dùng gói hút ẩm còn hạn. Nhưng nó vẫn chỉ hút được hơi nước đã bay ra, không làm việc thay cho thời gian và chỗ thoáng.
Máy có chuẩn chống nước thì có cần lo không
Nhiều điện thoại ghi chuẩn chống nước và bụi. Con số ấy được đo trong điều kiện thử nghiệm: nước sạch, nước đứng yên, nhiệt độ phòng, máy còn mới, gioăng còn nguyên. Ngoài đời, máy rơi xuống hồ bơi có hoá chất, ngâm nước biển, xối nước nóng khi tắm, dính xà phòng, hay đã từng rơi va đập làm hở khung, thì khả năng chống nước giảm đi nhiều. Gioăng cao su cũng lão hoá theo năm tháng.
Vì thế máy có chuẩn chống nước dính mưa, rơi vào chậu nước sạch rồi vớt lên ngay thường không sao, chỉ cần lau khô và để cổng sạc khô hẳn trước khi sạc. Còn máy đã thay màn hình, thay pin ở tiệm ngoài, máy đã cũ vài năm, thì nên đối xử như máy không chống nước.
Một điều nhiều người chỉ biết khi mang máy đi bảo hành: phần lớn chính sách bảo hành không nhận lỗi do chất lỏng, kể cả máy có chuẩn chống nước. Trong máy thường có miếng chỉ thị đổi màu khi gặp nước để thợ kiểm tra. Nên đọc kỹ điều khoản bảo hành của máy mình, và đừng cố tình ngâm máy để thử khả năng chống nước.
Khi nào mang ra thợ và nói gì với thợ
Bảng dưới giúp bạn quyết định nhanh. Mức nặng nhẹ ở đây là ước lượng theo cơ chế hỏng, không phải lời hứa sửa được.
| Tình huống | Nên làm | Lý do |
|---|---|---|
| Dính mưa, giọt nước bắn, máy chống nước còn mới | Lau khô, để cổng sạc khô hẳn rồi mới sạc | Nước chưa vào trong, chỉ đọng ở cổng |
| Rơi vào chậu nước sạch, vớt ngay, máy vẫn chạy | Tắt máy, để khô ít nhất một ngày, theo dõi vài ngày | Có thể có nước trong, hỏng muộn do gỉ |
| Rơi vào nước biển, nước có đường, nước bẩn | Mang tới thợ trong ngày | Muối, đường để lại cặn, ăn mòn nhanh |
| Ngâm lâu dưới nước, máy tắt hẳn | Không bật thử, mang tới thợ | Nước đã vào sâu, bật lên dễ chập |
| Máy nóng, có mùi lạ, mặt lưng phồng | Dừng mọi thao tác, để máy trên nền không cháy, mang tới thợ | Dấu hiệu pin gặp sự cố |
| Màn hình có vệt nước, mờ bên trong | Mang tới thợ | Nước đã lọt dưới lớp kính |
Khi tới thợ, nói rõ máy rơi vào loại nước gì, bao lâu, đã bật hay sạc thử chưa. Những thông tin này giúp thợ biết cần vệ sinh bo mạch tới mức nào. Trước đó, nếu máy còn mở được, việc sao lưu dữ liệu quan trọng nên làm sớm, vì máy ngấm nước có thể chạy thêm vài ngày rồi tắt hẳn.
Cách tự kiểm mẹo gạo không cần đánh đổi điện thoại thật
Bạn không cần hy sinh một chiếc điện thoại để biết gạo có giúp hay không. Lấy hai miếng bọt biển rửa bát giống nhau, nhúng nước cho ướt đều rồi vắt nhẹ như nhau. Một miếng vùi vào túi gạo kín, một miếng đặt trên giá thoáng gió trong phòng. Cân hai miếng bằng cân nhà bếp trước và sau, mỗi vài giờ một lần, hoặc đơn giản là bóp thử xem miếng nào khô trước. Theo cơ chế, miếng để thoáng sẽ khô nhanh hơn hoặc ít nhất không chậm hơn miếng vùi gạo. Bọt biển còn dễ cho nước thoát hơn nhiều so với khe máy điện thoại.
Phép thử này chỉ cho thấy tốc độ làm khô, không thay được việc kiểm tra cặn và gỉ trong máy. Nhưng nó đủ để bạn tự thấy gạo không phải chất hút ẩm mạnh như lời đồn.
Kết luận theo bốn mức: vùi điện thoại vào gạo là không nên. Gạo không hút được nước trong máy, còn để lại bụi tinh bột ở cổng sạc, và quan trọng hơn là làm người ta chờ đợi trong khi lẽ ra cần tắt máy, để chỗ thoáng hoặc mang tới thợ sớm. Việc có cơ sở là: tắt nguồn ngay, không sạc, không sấy nóng, để thoáng gió đủ lâu, và với nước bẩn, nước biển, nước có đường thì đi thợ trong ngày.
Câu hỏi thường gặp
Điện thoại rơi vào nước bao lâu thì mới được bật lại?
Với nước sạch và máy vẫn còn chạy khi vớt lên, nên để khô ở chỗ thoáng ít nhất một ngày, lâu hơn càng chắc. Nếu máy đã tắt hẳn dưới nước hoặc ngấm nước bẩn thì không nên tự bật thử, mang tới thợ kiểm tra trước.
Có nên dùng gói hút ẩm thay cho gạo không?
Gói hút ẩm sạch hơn gạo vì không có bụi tinh bột, nên tốt hơn nếu muốn cho máy vào hộp kín. Tuy vậy nó cũng chỉ hút hơi nước đã thoát ra ngoài, không rút được nước trong máy, nên vẫn cần tắt nguồn và đủ thời gian.
Điện thoại báo có chất lỏng ở cổng sạc thì làm sao?
Rút dây sạc, lau mặt ngoài, đặt máy cổng sạc chúc xuống ở chỗ thoáng và chờ tới khi cảnh báo tự mất. Không bỏ qua cảnh báo để sạc cưỡng ép, vì dòng điện qua cổng ướt có thể làm hỏng chân cổng hoặc mạch sạc.
Máy rơi vào nước rồi vẫn chạy bình thường thì có cần đi thợ không?
Nếu là nước sạch, ít và máy có chuẩn chống nước, thường chỉ cần theo dõi vài ngày. Nếu là nước biển, nước có đường, hoặc máy đã cũ, nên cho thợ kiểm tra vì ăn mòn có thể xuất hiện muộn sau vài ngày.
Sấy điện thoại bằng máy sấy tóc có được không?
Không nên dùng gió nóng vì nhiệt làm mềm keo dán, ảnh hưởng pin và có thể đẩy nước vào sâu hơn. Nếu muốn dùng, chỉ để chế độ gió mát, đặt cách xa và thổi vào bề mặt, không chĩa thẳng vào cổng sạc.
Bảo hành có nhận máy bị vào nước không?
Phần lớn chính sách bảo hành loại trừ hư hỏng do chất lỏng, kể cả với máy có chuẩn chống nước. Cách chắc nhất là đọc điều khoản bảo hành của chính máy mình hoặc hỏi nơi bán trước khi mang đi sửa ở tiệm ngoài.