DieuHay.comĐiều Hay
Đồ dùng hỏng vặt: mẹo sửa nào ăn thua

Ốc vít bị toét đầu: lót dây thun, gõ búa — mẹo nào tháo ra được

Lót dây thun giúp tháo vít toét nhẹ; gõ búa cho mũi ăn sâu hợp với đồ gỗ chắc. Toét nặng thì phải xẻ rãnh, dùng kìm hoặc mũi tháo vít chuyên dụng, mẹo không thay được.

Hands pressing a rubber band between a screwdriver tip and a worn screw head on an old wooden cabinet hinge, workbench clutter, side window light

Ốc vít bị toét nhẹ thường tháo được bằng mẹo lót dây thun giữa mũi tô vít và đầu vít: dây thun lấp chỗ rãnh đã mòn, tăng độ bám. Gõ nhẹ búa vào cán tô vít để mũi ăn sâu và làm rung lỏng ren cũng có cơ sở, nhưng chỉ dùng trên đồ gỗ, đồ kim loại chắc. Vít toét nặng, rãnh đã tròn, thì mẹo không thay được dụng cụ: phải xẻ rãnh mới, kẹp bằng kìm hoặc dùng mũi tháo vít toét.

Phần lớn vít toét là do chính lần vặn trước dùng sai mũi hoặc tì không đủ lực, nên việc đầu tiên khi thấy mũi trượt là dừng lại, không vặn cố. Bài này giải thích vì sao vít toét, các mẹo từ nhẹ tới nặng, giới hạn của từng cách, và cách giữ cho vít khỏi toét lần sau. Mức kiểm chứng: dựa trên cơ học của mũi vít, ren và cách làm quen thuộc của thợ, không có số đo riêng.

Vì sao đầu vít bị toét

Sai cỡ hoặc sai kiểu mũi. Vít đầu chữ thập có nhiều kiểu na ná nhau. Mũi bake thông thường đặt vào vít có thêm khía nhỏ ở bốn góc vẫn vừa nhưng không ăn hết rãnh, vặn mạnh là trượt và cạo mòn mép. Mũi nhỏ hơn một cỡ cũng vậy: chỉ chạm một phần rãnh, lực dồn vào mép mỏng.

Tì không đủ lực. Rãnh chữ thập có mặt vát, khi vặn sẽ đẩy mũi bật ra. Nếu tay không tì chặt theo trục vít, mũi nhảy khỏi rãnh và mỗi lần nhảy là cạo đi một ít kim loại. Ba bốn lần như vậy là đầu vít tròn.

Vít gỉ hoặc kẹt keo, sơn. Vít ngoài trời, trong nhà tắm, dưới bồn rửa dễ gỉ chặt; vít trên đồ gỗ cũ có khi bị sơn phủ kín rãnh. Lực cần để tháo lớn hơn lực rãnh chịu được, nên đầu vít toét trước khi ren nhả.

Máy vặn vít chạy nhanh. Máy khoan vặn vít để tốc độ cao, không chỉnh nấc lực, khi vít đã siết hết vẫn quay tiếp, mũi trượt và mài đầu vít trong tích tắc.

Vít mềm, chất lượng kém. Vít rẻ tiền làm bằng thép mềm hoặc mạ mỏng, đầu dễ biến dạng ngay lần đầu dùng. Gặp loại này thì khi thay nên chọn vít cứng hơn.

Dừng lại và chuẩn bị trước khi dùng mẹo

Vít mới toét nhẹ còn cứu dễ; vặn cố thêm vài vòng sai cách là toét hẳn. Trước mọi mẹo, làm mấy việc sau.

  1. Nếu vít nằm trên đồ dùng điện, ngắt nguồn và rút phích. Vít trên thiết bị điện tử, đồ có pin, thiết bị đang bảo hành thì để thợ hoặc nơi bảo hành xử lý.
  2. Lau sạch rãnh vít, dùng tăm hoặc kim cạy bụi, sơn, keo trong rãnh để mũi xuống được hết chiều sâu.
  3. Thử lại với mũi đúng kiểu, lớn nhất mà vẫn vừa khít. Nhiều khi chỉ đổi mũi là vít ra.
  4. Vít gỉ: nhỏ chất chống gỉ thẩm thấu vào chân vít, chờ một lúc cho ngấm. Không có thì bỏ qua bước này, đừng dùng dầu ăn.
  5. Đeo kính bảo hộ khi gõ búa hoặc khi dùng cưa, kìm trên vít kim loại, vì mảnh kim loại nhỏ có thể bắn ra.
  6. Tì người đúng tư thế: cổ tay thẳng hàng với trục vít, dồn trọng lượng xuống trước rồi mới vặn, vặn chậm.

Nguyên tắc chung khi tháo: lực đẩy xuống nhiều hơn lực xoay. Vặn ngược chiều kim đồng hồ để tháo, và vặn từng chút, cảm thấy mũi sắp nhảy là dừng, tì lại.

Mẹo dây thun và mẹo gõ búa: chạy vì đâu, dừng ở đâu

Mẹo dây thun hoạt động nhờ ma sát và độ đàn hồi. Đặt một đoạn dây thun bản rộng, loại dày, hoặc miếng cao su mỏng cắt từ găng tay lên đầu vít, rồi ấn mũi tô vít qua lớp cao su vào rãnh. Cao su lún vào chỗ rãnh bị mòn, lấp khe hở giữa mũi và mép rãnh, đồng thời tăng ma sát. Tì thật chặt và vặn chậm. Mẹo này hợp với vít toét nhẹ, rãnh còn thấy hình chữ thập. Nếu dây thun bị mũi cắt rách ngay, tức là rãnh đã quá mòn, hãy chuyển sang cách khác.

Mẹo gõ búa có hai tác dụng. Thứ nhất, gõ nhẹ vào đuôi cán tô vít giúp mũi cắm sâu và khít hơn vào rãnh đã méo. Thứ hai, rung động từ cú gõ làm nứt lớp gỉ trong ren, giúp vít dễ nhả. Chỉ dùng tô vít có cán chịu được gõ, gõ vừa đủ, rồi vặn ngay khi mũi đang cắm chặt. Không gõ khi vít nằm trên đồ có kính, gốm sứ, gỗ ép mỏng, nhựa, hay trên thiết bị điện tử: lực gõ có thể làm vỡ, nứt hoặc làm hỏng linh kiện bên trong.

Hai mẹo kết hợp được với nhau: gõ cho mũi cắm vào qua lớp dây thun, rồi tì mạnh và vặn. Thêm một mẹo nhỏ khác là chấm chút bột mài hoặc cát mịn vào rãnh để tăng ma sát, nhưng cách này làm bẩn và không hơn dây thun bao nhiêu.

Khi mẹo không đủ: các cách tháo vít toét nặng

Bảng dưới đi từ cách đơn giản tới cách cần dụng cụ. Chọn cách phù hợp với độ toét và chỗ vít đang nằm.

CáchKhi nào dùngCần chú ý
Mũi lớn hơn một cỡ hoặc mũi đầu dẹt cắm chéoRãnh còn chút hình dạngTì thật chặt, vặn chậm
Kìm kẹp đầu vítĐầu vít nhô lên khỏi mặt gỗKẹp chặt rồi xoay cả kìm; dễ trầy mặt đồ xung quanh
Xẻ rãnh mới bằng cưa sắt nhỏĐầu vít nhô, rãnh cũ hỏng hẳnXẻ rãnh thẳng rồi dùng tô vít dẹt; đeo kính, giữ chắc vật
Mũi tháo vít toét chuyên dụngVít nằm sát mặt, toét nặngLàm theo hướng dẫn của bộ dụng cụ, khoan chậm, không ép
Khoan bỏ đầu vítMọi cách khác thất bạiTấm ghép rời ra, phần thân vít còn lại kẹp kìm vặn ra sau
Nhờ thợVít trên thiết bị đắt tiền, đồ điện, đồ bảo hànhRẻ hơn làm hỏng cả món đồ

Mũi tháo vít toét là bộ dụng cụ nhỏ có ren ngược, bán ở cửa hàng dụng cụ. Nhà hay tự sửa đồ gỗ thì đáng có một bộ, vì nó giải quyết được phần lớn ca khó mà không làm hỏng đồ.

Giữ cho vít khỏi toét lần sau

Đọc đầu vít trước khi chọn mũi. Nhìn kỹ rãnh: chữ thập trơn, chữ thập có khía nhỏ, rãnh sao, rãnh lục giác, mỗi loại một kiểu mũi. Một bộ mũi vít nhiều đầu ở nhà rẻ hơn nhiều so với một chiếc tủ bị hỏng vì một con vít không tháo được.

Giảm tốc máy vặn vít, đặt nấc lực. Máy khoan vặn vít có vòng chỉnh lực: để nấc thấp, tăng dần tới khi vít vào vừa đủ. Đoạn siết cuối cùng nên làm bằng tay.

Bôi sáp vào ren vít gỗ. Chà ren vít qua cây nến trước khi bắt vào gỗ cứng giúp vít vào nhẹ, ít phải dùng lực, đỡ toét đầu và đỡ gãy vít. Mẹo nhỏ này của thợ mộc có cơ sở.

Khoan lỗ mồi trên gỗ cứng. Bắt vít thẳng vào gỗ cứng không khoan mồi là ép đầu vít chịu lực rất lớn. Khoan lỗ mồi nhỏ hơn thân vít một chút giúp vít vào đều.

Thay vít gỉ bằng vít chống gỉ. Ở nhà tắm, ban công, ngoài trời, dùng vít thép không gỉ hoặc vít mạ tốt để lần sau không phải vật lộn với gỉ.

Lỗ vít trên gỗ bị trờn: mẹo tăm tre và keo

Chuyện hay đi kèm với vít toét đầu là lỗ vít trên gỗ bị trờn: vít quay mãi không siết được, nhất là ở bản lề cửa tủ bằng gỗ ép. Mẹo nhét tăm tre hoặc que gỗ nhỏ chấm keo dán gỗ vào lỗ rồi bắt vít lại là mẹo có cơ sở. Que gỗ lấp phần lỗ bị toác, keo khô giữ que chặt, ren vít có chất mới để bám vào.

Cách làm: tháo vít, nhét vài que tăm chấm keo vào lỗ tới khi chặt, bẻ hoặc cắt phần thừa cho bằng mặt, chờ keo khô theo hướng dẫn trên lọ keo, rồi bắt vít lại thật chậm tay. Không có keo vẫn làm được nhưng giữ kém hơn. Với gỗ ép đã bở vụn quanh lỗ, mẹo tăm tre chỉ giữ được bản lề nhẹ; cửa nặng thì nên dời vị trí vít sang chỗ gỗ còn tốt, hoặc dùng loại tắc kê chuyên cho gỗ ép.

Một lưu ý nhỏ: đừng thay bằng vít to hơn hẳn để “ăn” vào lỗ cũ trên gỗ ép mỏng. Vít to có thể làm nứt mép tấm hoặc xuyên ra mặt bên kia. Chọn vít dài hơn một chút cùng cỡ thân thường an toàn hơn.

Tự thử và kết luận

Muốn tự thấy mẹo dây thun làm được tới đâu, lấy một tấm gỗ vụn, bắt vài con vít bị toét ở các mức khác nhau: vít toét nhẹ, toét vừa, toét gần tròn. Thử tháo từng con không có dây thun, rồi có dây thun, cùng một mũi, cùng tư thế. Ghi lại con nào ra, con nào không. Thường bạn sẽ thấy dây thun giúp rõ ở vít toét nhẹ và vừa, gần như vô ích với vít đã tròn rãnh. Đó chính là giới hạn của mẹo.

Kết luận theo bốn mức: lót dây thun là có cơ sở với vít toét nhẹ; gõ búa là tuỳ trường hợp, được trên đồ gỗ, kim loại chắc, không dùng trên đồ dễ vỡ hay thiết bị điện tử. Với vít toét nặng, mẹo kém hơn cách thường là kìm, xẻ rãnh hoặc mũi tháo vít chuyên dụng. Phòng vẫn hơn chữa: đúng mũi, tì chặt, vặn chậm.

Một điều cuối: thấy mũi vừa trượt lần đầu là lúc quyết định. Dừng tay, đổi mũi, lau rãnh, thử dây thun ngay từ lúc đó thì gần như vít nào cũng ra. Cố vặn thêm vài vòng cho xong việc mới là thứ biến một con vít toét nhẹ thành một buổi chiều vật lộn với kìm và cưa.

Câu hỏi thường gặp

Ốc vít bị toét đầu có tháo bằng dây thun được không?

Được với vít toét nhẹ, rãnh còn thấy hình dạng. Đặt dây thun bản dày lên đầu vít, ấn mũi tô vít qua lớp cao su, tì chặt và vặn chậm. Nếu dây thun rách ngay hoặc mũi vẫn trượt, rãnh đã mòn quá, cần dùng cách khác.

Vì sao vặn vít bằng máy khoan hay bị toét đầu?

Thường do tốc độ cao và không chỉnh nấc lực, khi vít đã siết hết máy vẫn quay nên mũi trượt và mài đầu vít. Để nấc lực thấp, chạy chậm, tì thẳng và siết đoạn cuối bằng tay sẽ đỡ hơn nhiều.

Mũi bake và mũi chữ thập có khía khác nhau thế nào?

Hai loại nhìn gần giống nhau nhưng vít có thêm khía nhỏ ở góc cần mũi tương ứng để ăn hết rãnh. Dùng nhầm mũi vẫn cắm vào được nhưng dễ trượt khi vặn mạnh, đó là một nguyên nhân hay gặp làm vít toét.

Ốc vít bị gỉ chặt thì làm gì trước khi tháo?

Lau sạch rãnh, nhỏ chất chống gỉ thẩm thấu vào chân vít và chờ cho ngấm, sau đó gõ nhẹ vào cán tô vít để rung lỏng lớp gỉ rồi tì chặt vặn chậm. Không nên dùng dầu ăn thay chất chống gỉ.

Có nên khoan bỏ đầu vít không?

Đây là cách cuối cùng khi mọi cách khác thất bại. Khoan bỏ đầu giúp tách tấm ghép, phần thân vít còn lại thường nhô ra đủ để kẹp kìm vặn. Cần khoan chậm, đúng tâm, đeo kính bảo hộ và giữ chắc vật.

Vít trên đồ điện tử bị toét thì tự xử lý được không?

Không nên tự gõ búa hay khoan trên thiết bị điện tử vì dễ làm hỏng linh kiện bên trong và mất bảo hành. Ngắt nguồn, mang tới nơi sửa chữa hoặc nơi bảo hành, họ có dụng cụ cỡ nhỏ phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138