Hai mẹo túi nước đá đông và sấy nóng mang tất dày nới được giày một chút, chủ yếu ở bề ngang chỗ bó ngón chân, và chỉ với giày da thật hoặc vải mềm. Không mẹo nào làm giày dài thêm được. Giày nhựa, giày cao su gần như không nới, còn giày da tổng hợp phủ bóng dễ nhăn, nứt hoặc bung keo khi gặp nóng. Nếu giày ngắn, ngón chân chạm mũi, cách đúng là đổi size chứ không phải nới.
Bài này giải thích vì sao hai mẹo có tác dụng, giày nào chịu được và giày nào hỏng, những cách nới đáng tin hơn như cây nong giày và tiệm sửa giày, cùng dấu hiệu nên đổi trả ngay. Mức kiểm chứng: dựa trên đặc tính của da, vải, keo dán giày và cách làm của thợ sửa giày, không có phép đo riêng. Phần nói về chân chỉ ở mức chăm sóc thông thường, không thay lời khuyên của bác sĩ.
Giày nới được tới đâu: chất liệu quyết định
Da thật. Da là sợi tự nhiên đan vào nhau, mềm ra khi ấm và ẩm, rồi giữ dáng mới khi khô. Giày da thật vì vậy tự giãn theo chân sau một thời gian mang, và nới thêm được một ít ở bề ngang, nhất là vùng mu và vùng ngón. Đây là loại hợp với các mẹo nhất.
Da lộn, vải bạt, vải dệt. Giãn được ở mức vừa phải, nhưng dễ ố nước, lem màu hoặc biến dạng nếu làm ướt. Vải dệt co giãn thì vốn đã ôm chân, chật là do khuôn.
Da tổng hợp, da phủ bóng. Lớp phủ nhựa bên ngoài ít giãn. Nóng làm mềm tạm thời nhưng dễ để lại nếp nhăn, vết rạn, và khi nguội lại co gần về như cũ.
Nhựa, cao su đúc. Dép nhựa, ủng, giày đúc liền gần như không nới được ở nhà. Nóng nhiều thì biến dạng méo mó chứ không giãn đều.
Chiều dài và đế. Đế giày cứng, mũi giày có lót cứng, gót có khung đỡ. Những phần này quyết định chiều dài và không giãn. Không mẹo nào biến giày cỡ nhỏ thành cỡ lớn hơn.
Mẹo túi nước đá đông: vì sao nới được, rủi ro ở đâu
Nước khi đông thành đá nở ra khoảng một phần mười thể tích. Cho túi nước kín vào trong giày, ép sát chỗ chật rồi để vào ngăn đá, túi nước nở ra khi đông sẽ đẩy nhẹ mặt da từ bên trong. Lực đẩy này đều và từ từ, nên với giày da mềm, chỗ bó ngón có thể rộng ra chút ít. Cách làm: dùng hai lớp túi có khoá kéo, đổ nước khoảng nửa túi, ép hết không khí, khoá chặt, nhét vào phần mũi giày cho nước dàn đều chỗ chật, rồi bọc giày trong một túi khác trước khi để ngăn đá qua đêm.
Rủi ro thứ nhất là nước: túi rách hoặc hở khoá là nước thấm vào da, vào lót giày, vào keo đế. Da ướt rồi đông cứng dễ bị ố, cứng, khi khô có thể nứt. Rủi ro thứ hai là lạnh: da lạnh cứng hơn, keo dán một số loại giày chịu lạnh kém. Lấy giày ra, chờ đá tan mềm một chút rồi mới rút túi, đừng giật túi ra khi đá còn cứng vì dễ kéo căng chỉ may. Sau đó để giày khô tự nhiên ở nhiệt độ phòng, dưỡng da nếu là da thật.
Mẹo này không hợp với giày có đế khí, giày có lớp đệm gel, giày vải mỏng màu sáng và giày đắt tiền mà bạn không chấp nhận rủi ro.
Mẹo máy sấy và tất dày: nhiệt làm mềm, chân làm khuôn
Cách làm thường thấy: đi một hoặc hai đôi tất dày, xỏ chân vào giày, dùng máy sấy tóc thổi hơi ấm vào chỗ chật vài chục giây, vừa thổi vừa cử động ngón chân, gập bàn chân. Khi tắt máy, tiếp tục mang giày cho tới khi giày nguội hẳn. Nhiệt làm da và một số vật liệu mềm ra, chân trong tất dày làm khuôn, khi nguội da giữ lại một phần dáng rộng hơn.
Cơ chế có thật, nhưng ranh giới giữa đủ ấm và quá nóng khá mỏng. Để máy sấy quá gần hoặc thổi quá lâu một chỗ có thể làm da khô, bạc màu, nứt; làm mềm keo khiến đế bung ở mũi giày; làm chảy lớp phủ trên da tổng hợp. Cách an toàn hơn là để máy ở mức ấm, cách mặt giày một gang tay, di chuyển liên tục, mỗi lần thổi ngắn, kiểm tra bằng tay: mặt giày ấm như tay người là đủ, nóng tới mức khó chạm là quá.
Sau khi làm, giày da thật nên được bôi một lớp kem dưỡng da để bù lại độ ẩm đã mất vì nhiệt. Không áp dụng cách này với giày nhựa, giày có phần dán nhựa lớn, hoặc khi người mang có cảm giác ở bàn chân kém, vì có thể không nhận ra chân đang bị nóng.
Mẹo nào hợp với giày nào
Bảng dưới tóm tắt theo chất liệu. Khi không chắc giày làm bằng gì, xem thông tin chất liệu trên hộp hoặc lưỡi gà, hoặc hỏi nơi bán.
| Chất liệu | Túi nước đá | Sấy ấm + tất dày | Cách đáng tin hơn |
|---|---|---|---|
| Da thật trơn | Được, bọc kỹ chống thấm | Được, nhiệt vừa, dưỡng da sau | Cây nong giày, tiệm sửa giày |
| Da lộn | Dễ ố nếu thấm nước | Được nhẹ tay | Cây nong giày, mang dần |
| Vải bạt, vải dệt | Rủi ro ố, lem màu | Ít tác dụng | Mang dần, đổi kiểu buộc dây |
| Da tổng hợp, da phủ bóng | Tác dụng ít | Dễ nhăn, nứt, bung keo | Đổi size nếu còn đổi được |
| Nhựa, cao su đúc | Gần như vô ích | Dễ méo, không nên | Đổi size |
Với giày đắt tiền hoặc giày còn trong thời hạn đổi trả, cân nhắc kỹ: nhiều nơi không nhận đổi giày đã qua xử lý nhiệt hay đã làm ướt.
Một điểm nữa hay bị bỏ qua: chỗ chật thường chỉ là một điểm, ví dụ khớp ngón cái hay mép ngón út, chứ không phải cả đôi giày. Nới cả đôi bằng nước đá hay sấy nóng là tác động lên toàn bộ mặt giày, trong khi chỉ cần nới đúng một điểm. Vì thế các cách có thể nhắm đúng chỗ như cây nong có núm hay tay thợ thường cho kết quả gọn hơn.
Những cách nới giày đáng tin hơn mẹo
Mang trong nhà từng chút một. Mang giày mới quanh nhà vài lần mỗi ngày, mỗi lần một lúc, với tất mỏng. Giày da thật sẽ tự mềm theo dáng chân. Cách này chậm nhưng ít rủi ro nhất, và nếu chật quá thì giày vẫn còn sạch để đổi.
Cây nong giày. Khuôn gỗ hoặc nhựa có vít chỉnh, đặt vào giày rồi vặn nới dần qua nhiều ngày. Có loại kèm núm nhỏ để nới đúng chỗ cấn ở khớp ngón cái hay ngón út. Lực đều và kiểm soát được, hơn hẳn túi nước đá.
Tiệm sửa giày. Thợ có máy nong và dung dịch làm mềm da chuyên dùng, biết giày nào chịu được tới đâu. Với giày da đắt tiền, đây là lựa chọn hợp lý.
Đổi lót giày, đổi cách buộc dây. Lót giày dày làm giày chật hơn; thay lót mỏng hơn có thể vừa ngay. Buộc dây bỏ qua một hai lỗ ở chỗ cấn mu chân cũng giảm bó đáng kể.
Mua giày vào buổi chiều. Bàn chân thường hơi to hơn vào cuối ngày. Thử giày lúc đó, mang loại tất định đi kèm, đứng và đi vài bước trong tiệm, giúp tránh mua phải giày chật ngay từ đầu.
Chật kiểu nào thì đổi, đừng cố nới
Có những kiểu chật mà mẹo nào cũng không sửa được, cố mang chỉ làm đau chân. Ngón chân chạm mũi giày khi đứng thẳng, nghĩa là giày ngắn: chiều dài không nới được. Gót chân bị mép sau cứa vào, nghĩa là khung gót không hợp dáng chân: miếng lót gót có thể đỡ, nhưng thường phải đổi kiểu giày. Mu bàn chân bị đè dù đã nới dây, nghĩa là giày quá nông với chân bạn.
Mang giày chật lâu dễ gây phồng rộp, chai, đau ngón và móng. Những vết phồng nhỏ thường tự lành nếu giữ sạch và để chân nghỉ; vết phồng vỡ, sưng đỏ, nóng, có mủ hoặc đau tăng dần thì nên đi khám. Người bị tiểu đường, người có bệnh về tuần hoàn hay cảm giác ở bàn chân kém nên hỏi bác sĩ về cách chọn giày, và không nên thử mẹo sấy nóng khi đang mang giày.
Nếu còn trong thời gian đổi trả, đây là lúc tiết kiệm nhất để sửa sai: đổi size hoặc đổi mẫu, trước khi đem giày đi ngâm, đông lạnh, sấy nóng.
Tự thử và kết luận
Muốn biết mẹo có làm giày rộng ra không, cần một cách đo nhỏ. Trước khi làm, đặt giày lên một tờ giấy trắng, dùng thước dây đo vòng quanh phần rộng nhất chỗ bó ngón, ghi lại. Mang thử và ghi cảm giác: chỗ nào cấn, cấn sau bao lâu. Làm mẹo một lần, đo lại và mang lại theo cùng lộ trình. Thay đổi rất nhỏ là chuyện thường, vì giày da cũng tự giãn theo thời gian mang. Đừng làm cả hai mẹo cùng lúc, nếu không sẽ không biết cái nào có tác dụng.
Kết luận theo bốn mức: túi nước đá và sấy ấm mang tất dày là tuỳ trường hợp, có tác dụng nhỏ với giày da thật, vải mềm, ở chỗ bó ngang; cả hai không nên với giày nhựa, giày da phủ bóng, giày có đệm khí và giày còn đổi trả được. So với cây nong giày và tiệm sửa giày, hai mẹo kém hơn cách thường về độ chính xác và độ an toàn. Giày ngắn thì không mẹo nào cứu được, đổi là cách đúng.
Nếu quyết định thử, hãy bắt đầu từ cách ít rủi ro nhất: mang dần trong nhà vài ngày, sau đó mới tới túi nước đá, sấy ấm là bước sau cùng và nhẹ tay. Mỗi bước chỉ làm khi bước trước chưa đủ, và luôn dừng lại nếu thấy mặt giày nhăn, đổi màu hay đế có dấu hiệu hở.
Câu hỏi thường gặp
Giày da bị chật bao lâu thì tự giãn?
Giày da thật thường mềm theo chân sau vài lần mang, mỗi lần một lúc, tuỳ độ dày da và mức chật. Nếu sau một hai tuần mang trong nhà vẫn đau rõ, giày nhiều khả năng chật thật và nên nới bằng cây nong hoặc nhờ tiệm sửa giày.
Nới giày bằng nước đá có làm hỏng giày không?
Có thể, nếu túi rách và nước thấm vào da, lót hoặc keo đế. Dùng hai lớp túi có khoá, ép hết không khí, bọc thêm giày trong túi ngoài, và không dùng cách này với giày có đệm khí, giày vải sáng màu hoặc giày đắt tiền.
Giày bị ngắn có nới dài ra được không?
Không. Chiều dài giày do đế và khung mũi, khung gót quyết định, các phần này không giãn. Nếu ngón chân chạm mũi giày khi đứng thẳng, nên đổi size thay vì cố nới.
Giày da tổng hợp bị chật thì làm sao?
Giày da tổng hợp giãn rất ít, nóng còn dễ làm nhăn và nứt lớp phủ. Có thể thử mang dần với tất mỏng, đổi lót mỏng hơn, đổi cách buộc dây; nếu vẫn chật thì đổi size là lựa chọn chắc chắn hơn.
Mang giày chật bị phồng chân thì chăm thế nào?
Ngưng mang đôi giày đó, giữ vết phồng sạch và khô, che bằng băng gạc mềm nếu cần, không tự chọc vỡ bằng vật bẩn. Nếu vết phồng sưng đỏ, nóng, có mủ hoặc đau tăng dần thì nên đi khám.
Có nên nhờ tiệm sửa giày nới giày không?
Với giày da tốt hoặc giày đắt tiền thì nên, vì thợ có khuôn nong và dung dịch làm mềm da chuyên dùng, nới đúng chỗ và biết giới hạn của từng loại giày. Hỏi rõ trước giày của bạn có nới được không và nới tới đâu.