Giấm trắng thay nước xả được trong một số trường hợp, nhưng nó làm việc theo cách khác hẳn. Nước xả phủ lên sợi vải một lớp mỏng cho cảm giác trơn mượt; giấm thì gỡ bớt cặn bột giặt và cặn khoáng của nước cứng, nên vải bớt cứng ráp chứ không mượt hơn. Với khăn tắm và đồ thể thao, giấm thường hợp hơn nước xả; với đồ muốn mềm mượt và thơm lâu, giấm không thay được.
Về mùi, giấm giúp giảm phần mùi do cặn bám, còn mùi chua của chính giấm bay hết khi đồ khô. Bài dưới giải thích cơ chế, lượng dùng, chỗ đổ trong máy giặt, những vải và tình huống không nên dùng, kèm cách tự thử so sánh. Mức kiểm chứng: dựa trên tính chất hoá học phổ thông của giấm, của chất làm mềm vải và hướng dẫn chung của nhà sản xuất máy giặt; không có số đo riêng.
Nước xả làm gì với vải, giấm làm gì với vải
Nước xả vải thông dụng chứa chất hoạt động bề mặt mang điện tích dương. Sợi vải sau khi giặt mang điện tích âm, nên chất này bám lên bề mặt sợi thành một lớp rất mỏng, làm sợi trơn, ít ma sát với nhau, bớt tĩnh điện, cầm lên thấy mềm và thường có mùi thơm đi kèm. Lớp phủ này cũng là lý do khăn tắm dùng nước xả lâu ngày thấm nước kém đi.
Giấm trắng là axit axetic loãng. Nó không phủ gì lên sợi. Việc chính của nó là trung hoà phần kiềm còn sót của bột giặt và hoà tan bớt cặn khoáng (canxi, magie) từ nước cứng bám trên sợi. Khi cặn ít đi, sợi bông không còn dính vào nhau cứng quèo, vải mềm hơn so với lúc đầy cặn, nhưng cảm giác vẫn là mềm “sạch”, không phải mượt.
Vì vậy câu hỏi “giấm có thay được nước xả không” cần tách ra: thay được ở việc giảm cứng do cặn, giảm mùi do cặn; không thay được ở cảm giác mượt, chống tĩnh điện đồ tổng hợp mùa khô và mùi thơm lưu lâu.
Giấm và nước xả, mỗi thứ hợp với việc gì
Bảng dưới so theo các nhu cầu hay gặp trong nhà, để bạn chọn theo từng loại đồ chứ không chọn một thứ cho mọi đồ.
| Nhu cầu | Giấm trắng pha loãng | Nước xả vải |
|---|---|---|
| Khăn tắm, khăn mặt thấm hút tốt | Hợp, gỡ cặn làm khăn thấm lại | Lâu ngày làm khăn thấm kém |
| Đồ thể thao, vải thoát ẩm | Hợp, không bịt lỗ thoát ẩm | Nhiều nhà sản xuất khuyên tránh |
| Áo sơ mi, chăn ga muốn mượt | Chỉ bớt cứng, không mượt | Hợp |
| Giảm tĩnh điện đồ tổng hợp | Tác dụng ít | Hợp |
| Mùi thơm lâu sau khi khô | Không có, mùi giấm bay hết | Có |
| Nhà dùng nước giếng khoan cứng | Hợp, gỡ cặn khoáng | Không gỡ cặn, chỉ phủ lên trên |
| Da nhạy cảm với hương liệu | Không có hương liệu | Nên chọn loại không mùi |
Nhiều nhà kết hợp: khăn, đồ thể thao, đồ lót xả bằng giấm; áo sơ mi, chăn ga dùng nước xả. Không cần chọn phe.
Dùng giấm khi xả đúng cách
Phần dưới là cách dùng thường được hướng dẫn cho giấm trắng loại dùng trong bếp, nồng độ phổ thông. Không dùng giấm táo, giấm gạo có màu cho đồ sáng màu vì có thể để lại vệt.
- Đọc sách hướng dẫn máy giặt nhà bạn xem nhà sản xuất có lưu ý gì về giấm hay chất có tính axit trong ngăn nước xả.
- Đổ giấm vào ngăn nước xả, không đổ thẳng lên quần áo. Ngăn này mở vào nước ở lần xả cuối, khi bột giặt đã trôi gần hết.
- Lượng: ví dụ giả định khoảng nửa cốc nhỏ cho một mẻ giặt đầy vừa phải; mẻ ít đồ thì giảm. Nhiều hơn không mềm thêm, chỉ thêm mùi.
- Giặt tay: xả nước sạch trước, rồi ở lần xả cuối pha một ít giấm vào chậu, nhúng đồ, ngâm vài phút, vắt rồi phơi.
- Không dùng giấm cùng lúc với nước tẩy loại có clo trong cùng mẻ giặt. Hai thứ này gặp nhau sinh khí độc, dù chỉ lượng nhỏ.
- Phơi đồ nơi thoáng gió. Mùi giấm bay hết khi vải khô hẳn; còn mùi chua tức là đồ chưa khô hoặc dùng quá tay.
Nếu nhà bạn dùng viên giặt hay nước giặt có kèm chất làm mềm, việc thêm giấm vào ngăn xả có thể làm giảm tác dụng của phần làm mềm đó. Trường hợp này chọn một trong hai, đừng dồn cả.
Một chỗ hay bị bỏ qua: ngăn nước xả của máy cửa trước thường có vạch mức tối đa. Đổ quá vạch, chất lỏng sẽ tràn sang đường nước sớm hơn dự định, chảy vào lúc đang giặt chứ không phải lúc xả cuối, và giấm lúc đó gặp ngay bột giặt, gần như mất tác dụng.
Loại vải và tình huống nên tránh hoặc thử trước
Giấm pha loãng ở lần xả cuối nhìn chung nhẹ với hầu hết vải thông dụng, nhưng vài trường hợp cần cẩn trọng.
- Đồ có nhãn ghi giặt khô hoặc chỉ giặt theo chương trình đặc biệt: theo nhãn, không thêm gì.
- Áo khoác có lớp phủ chống thấm, áo gió có màng: chất có tính axit hay kiềm đều có thể làm lớp phủ kém đi; dùng đúng loại nước giặt nhà sản xuất khuyên.
- Đồ nhuộm màu kém bền, đồ thủ công nhuộm tay: thử trước ở góc khuất bằng khăn trắng thấm nước giấm loãng.
- Đồ có chi tiết đá đính, kim tuyến dán keo: tránh ngâm lâu trong bất kỳ dung dịch nào.
- Máy giặt dùng giấm thường xuyên với lượng lớn: gioăng cao su và chi tiết kim loại có thể bị ảnh hưởng theo thời gian, tuỳ máy. Dùng lượng nhỏ, không phải mẻ nào cũng dùng là an toàn hơn.
- Đồ len, lụa: giấm loãng không làm hại sợi, nhưng ngâm lâu và vò mạnh thì có; xả nhanh, ép nhẹ.
Chỗ hay sai nhất không nằm ở vải mà ở chuyện “dùng gấp đôi cho chắc”. Giấm đậm đặc không làm vải mềm hơn, chỉ để lại mùi và tăng rủi ro cho gioăng máy.
Khử mùi bằng giấm: được tới đâu
Mùi do cặn bám. Bột giặt dư, cặn khoáng và dầu da tích lại trong sợi là chỗ vi khuẩn sinh sôi, tạo mùi chua, mùi ẩm. Giấm gỡ bớt lớp cặn này nên mùi giảm, đặc biệt với khăn và đồ thể thao.
Mùi do phơi lâu khô. Nếu đồ hôi vì phơi trong phòng kín, mất cả ngày mới khô, thì giấm chỉ giúp một phần. Gốc của mùi là thời gian ẩm quá dài, phải sửa cách phơi mới hết.
Mùi từ máy giặt. Gioăng cửa và ngăn chứa bột bẩn sẽ truyền mùi sang mọi mẻ giặt. Lúc đó giấm trong ngăn xả không giải quyết được; cần vệ sinh máy theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Mùi trên đồ để lâu trong tủ. Đồ cất lâu có mùi ẩm, mùi gỗ tủ hoặc mùi long não thường chỉ cần giặt lại bình thường và phơi thoáng. Giấm ở lần xả giúp bớt mùi chua nhẹ, nhưng nếu tủ ẩm thì đồ cất lại sẽ ám mùi lần nữa; phải xử lý độ ẩm của tủ chứ không phải của áo.
Mùi mồ hôi đậm trên sợi tổng hợp. Polyester giữ dầu và mùi cơ thể khá chặt. Ngâm giấm loãng trước khi giặt có thể giúp, nhưng đồ đã ám mùi lâu thường cần giặt kỹ hơn, không chỉ một lần xả giấm.
Những hiểu lầm hay gặp quanh chuyện giặt bằng giấm
Hiểu lầm thứ nhất là giấm “tẩy trắng” quần áo. Giấm không có tính tẩy màu; đồ trắng trông sáng hơn sau khi xả giấm là vì lớp cặn xám đục được gỡ bớt, không phải vì vải được làm trắng. Đồ đã ngả vàng do mồ hôi lâu ngày cần cách xử lý khác, giấm chỉ là bước phụ.
Hiểu lầm thứ hai là giấm thay được bột giặt. Giấm không có khả năng nhũ hoá dầu mỡ như chất tẩy rửa trong bột giặt, nên giặt chỉ bằng giấm thì vết dầu, vết mồ hôi vẫn nằm đó. Giấm chỉ là bước xả, không phải bước giặt.
Hiểu lầm thứ ba là giấm càng đậm càng mềm. Như đã nói ở trên, phần cặn cần gỡ chỉ có giới hạn; gỡ xong rồi thì giấm thêm vào không còn việc gì để làm, chỉ để lại mùi. Hiểu lầm cuối cùng là dùng giấm thì không bao giờ phải vệ sinh máy giặt. Giấm có giúp giảm cặn trong đường nước xả, nhưng gioăng cửa, ngăn chứa bột và lưới lọc vẫn cần được lau chùi định kỳ theo sách hướng dẫn, nếu không mùi hôi từ máy vẫn quay lại quần áo.
Cách tự thử và kết luận
Chọn hai chiếc khăn tắm cùng loại, cùng tuổi. Trong vài tuần, một chiếc luôn xả bằng giấm, chiếc kia xả bằng nước xả, còn lại giặt chung mẻ, phơi chung chỗ. Mỗi tuần thử độ thấm: nhỏ vài giọt nước lên mặt khăn và xem nước thấm vào ngay hay đọng lại thành giọt. Cảm giác mềm thì nhờ người nhà sờ khi không biết chiếc nào là chiếc nào. Ghi lại vào một tờ giấy dán trong tủ để không phải nhớ. Sau khoảng một tháng, bạn sẽ có câu trả lời cho chính nhà mình, với nước nhà mình, bột giặt nhà mình, thay vì câu trả lời chung chung trên mạng. Nhà dùng nước máy mềm có thể thấy khác biệt nhỏ; nhà dùng nước giếng khoan nhiều cặn thường thấy khác biệt rõ hơn.
Kết luận theo bốn mức: giấm thay nước xả là tuỳ trường hợp. Với khăn, đồ thể thao, nhà dùng nước cứng, người không ưa hương liệu, giấm là lựa chọn có cơ sở. Với đồ muốn mượt, chống tĩnh điện, muốn thơm lâu, giấm kém hơn nước xả. Trong mọi trường hợp: lượng nhỏ, đổ đúng ngăn, không dùng chung với nước tẩy có clo, và xem hướng dẫn máy giặt nhà mình trước.
Câu hỏi thường gặp
Giặt bằng giấm quần áo có bị mùi chua không?
Nếu dùng lượng vừa phải ở lần xả cuối và phơi khô hẳn thì không còn mùi chua. Mùi giấm bay hơi cùng với nước. Đồ còn mùi chua sau khi khô thường là do dùng quá nhiều giấm hoặc đồ chưa khô hẳn đã gấp cất.
Giấm có làm hỏng máy giặt không?
Lượng nhỏ, thỉnh thoảng dùng thì nhìn chung ít rủi ro, nhưng dùng nhiều và liên tục có thể ảnh hưởng gioăng cao su ở một số máy. Cách chắc nhất là đọc sách hướng dẫn của máy, vì mỗi hãng có lưu ý riêng về chất có tính axit.
Có nên trộn giấm với baking soda để giặt cho sạch hơn không?
Không nên trộn cùng lúc. Hai thứ trung hoà lẫn nhau, sủi bọt nhìn vui mắt nhưng phần lớn tác dụng mất đi. Nếu muốn dùng cả hai, cho baking soda ở bước giặt và giấm ở lần xả cuối, hai bước tách riêng.
Dùng giấm táo hay giấm gạo thay giấm trắng được không?
Được về mặt tính axit, nhưng giấm có màu và có mùi riêng, có thể để lại vệt nhẹ trên đồ sáng màu và mùi lâu bay hơn. Giấm trắng dùng trong bếp là lựa chọn gọn nhất cho giặt giũ.
Giấm có diệt khuẩn quần áo không?
Giấm loãng ở lần xả có ức chế vi khuẩn phần nào, nhưng không phải chất khử khuẩn đúng nghĩa cho đồ giặt. Đồ của người ốm hay đồ cần khử khuẩn kỹ nên giặt theo hướng dẫn chuyên biệt, phơi khô hoàn toàn, không trông vào giấm.
Khăn tắm xả bằng nước xả bị kém thấm thì sửa thế nào?
Ngưng dùng nước xả cho khăn, giặt một hai mẻ với lượng bột giặt vừa phải và xả bằng giấm loãng ở lần xả cuối. Lớp phủ cũ trôi dần qua vài lần giặt, khăn thường thấm trở lại khá hơn.