Phơi nắng là cách có cơ sở nhất cho chăn, gối, nệm mỏng có mùi ẩm: hơi nước bay ra, lớp bề mặt được hong khô và nắng làm giảm bớt vi sinh vật ở mặt ngoài, nên mùi ẩm nhẹ thường bớt hẳn sau một hai buổi nắng tốt. Rắc baking soda rồi hút bụi giúp được mùi mồ hôi, mùi chua nhẹ ở mặt nệm, nhưng không chạm tới phần ruột đã ngấm ẩm lâu ngày.
Nếu mùi là mốc thật, có đốm thâm trên vỏ hay mùi đất nồng còn nguyên sau khi phơi, cả hai cách đều chỉ che được một thời gian. Bài này đi từ chỗ mùi sinh ra, cách phơi đúng từng loại, cách rắc baking soda cho có tác dụng, đến dấu hiệu nên giặt hẳn, đem đi giặt hấp hay bỏ.
Mùi ẩm trên chăn nệm sinh ra từ đâu
Mỗi đêm cơ thể thải hơi ẩm và mồ hôi xuống chăn, gối, nệm, cộng với dầu tự nhiên trên da, tóc và tế bào da chết. Bình thường lượng ẩm đó bay đi vào ban ngày. Nhưng khi nệm đặt sát sàn, chăn gấp ngay lúc vừa dậy, phòng đóng kín, hoặc trời nồm ẩm cả tuần, hơi ẩm không thoát được mà tích dần bên trong.
Trong môi trường ấm, ẩm và có chất hữu cơ như vậy, vi khuẩn phân huỷ mồ hôi, dầu da sinh ra mùi chua, mùi hôi khó tả. Lâu hơn nữa, nấm mốc bắt đầu mọc, thường từ mặt dưới nệm hoặc góc tiếp xúc với tường, và mùi chuyển sang kiểu ngai ngái, mùi đất, mùi kho cũ. Mạt bụi nhà cũng sinh sôi mạnh trong chăn nệm ẩm, tuy chúng không gây mùi rõ nhưng là thứ khiến người nhạy cảm hắt hơi, ngứa mũi buổi sáng.
Phân biệt hai loại mùi này giúp chọn cách xử lý. Mùi mồ hôi, mùi chua thường nằm ở mặt trên, chỗ người nằm, và nhẹ đi rõ sau khi phơi. Mùi mốc nằm sâu, thường nặng ở mặt dưới hoặc mép, và quay lại chỉ vài ngày sau khi phơi xong.
Phơi nắng làm được gì, và phơi thế nào cho đúng
Nắng có hai tác dụng. Thứ nhất là nhiệt và gió làm khô, đây là phần quan trọng nhất vì vi khuẩn, nấm mốc cần ẩm để sống. Thứ hai là tia cực tím ở mặt ngoài, giúp giảm bớt vi sinh vật trên lớp bề mặt tiếp xúc trực tiếp với nắng. Tia này không xuyên sâu vào ruột chăn dày hay nệm, nên phần bên trong chỉ được lợi từ việc khô đi chứ không được "khử trùng".
Cách phơi đáng làm: chọn ngày nắng ráo, có gió, phơi từ giữa buổi sáng đến đầu giờ chiều; vắt chăn qua dây hoặc lan can sao cho cả hai mặt đều thoáng, lật mặt giữa buổi. Vỗ nhẹ cho bụi và xơ vải rơi ra. Gối bông, chăn bông nên đập tơi lại sau khi phơi để ruột không vón. Cuối buổi để nguội trong bóng râm rồi mới mang vào, tránh mang đồ còn ấm vào phòng điều hoà lạnh khiến hơi nước đọng lại.
Không phải chất liệu nào cũng nên phơi nắng gắt. Nệm cao su thiên nhiên và nệm mút, nệm foam dễ vàng, giòn, mất đàn hồi khi nằm dưới nắng trực tiếp lâu; loại này nên dựng đứng ở chỗ thoáng gió, có bóng râm. Chăn lụa, chăn lông vũ, vải màu đậm dễ phai thì phơi chỗ nắng nhẹ, thời gian ngắn và lộn mặt trái ra ngoài.
Rắc baking soda rồi hút bụi: làm cho có tác dụng
Baking soda là muối kiềm nhẹ, có thể trung hoà một phần axit trong mồ hôi phân huỷ và hút bớt hơi ẩm ở lớp mặt. Nó không diệt mốc, không đi sâu vào ruột nệm. Muốn nó làm được phần việc của mình, làm theo thứ tự:
- Tháo ga, vỏ gối, tấm lót ra giặt riêng; phần lớn mùi chua thật ra nằm ở lớp vải này.
- Hút bụi mặt nệm một lượt cho sạch xơ vải, tóc, vụn da trước khi rắc.
- Rắc baking soda thành lớp mỏng đều qua một cái rây nhỏ, tập trung chỗ nằm và chỗ gối đầu; không cần đổ dày.
- Để yên vài giờ, tốt nhất trong phòng mở cửa sổ, có nắng chiếu vào càng tốt; giữ trẻ nhỏ, chó mèo khỏi giường trong lúc này.
- Hút bụi thật kỹ, đi nhiều lượt chậm theo hai chiều, nhất là đường chỉ may và mép nệm; xong vỗ nhẹ rồi hút lại một lượt.
- Lắp ga sạch, nhưng để nệm thoáng thêm một lúc rồi hẵng phủ chăn lên.
Bột rất mịn có thể làm bí túi lọc máy hút bụi nếu đổ quá nhiều, nên rắc mỏng và vệ sinh lọc sau khi làm. Nếu nệm có vết ố do nước tiểu trẻ nhỏ hoặc vật nuôi, baking soda khô không đủ; vết đó cần làm sạch vết bẩn trước, mùi mới hết.
Từng món nên xử lý thế nào
Chăn, gối, nệm khác nhau về chuyện giặt được hay không, chịu nắng được hay không. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp trong nhà; luôn đọc nhãn giặt nếu còn.
| Món | Có giặt được không | Phơi nắng | Baking soda | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Vỏ gối, vỏ chăn, ga | Giặt định kỳ | Được | Không cần | Đây là chỗ giữ mùi nhiều nhất |
| Ruột gối bông | Nhiều loại giặt được, xem nhãn | Được, đập tơi sau phơi | Ít tác dụng | Vón cục, ố vàng lan rộng thì nên thay |
| Chăn bông, chăn sợi tổng hợp | Thường giặt được, chăn lớn mang đi tiệm | Được | Ít cần | Phải khô hẳn tới ruột trước khi cất |
| Nệm bông ép | Không, chỉ giặt áo nệm | Được, lật hai mặt | Có ích với mùi mồ hôi | Nặng, nên hai người cùng khiêng |
| Nệm cao su, nệm foam | Không, chỉ giặt áo nệm | Tránh nắng gắt, dựng chỗ thoáng | Có ích ở mặt trên | Dễ vàng, giòn nếu phơi lâu |
| Nệm lò xo | Không | Khó mang ra, mở cửa phòng cho thoáng | Có ích ở mặt trên | Mùi mốc sâu bên trong khó xử lý tại nhà |
Một nguyên tắc chung: thứ gì giặt được thì giặt, vì nước và chất giặt kéo mùi ra tốt hơn mọi loại bột rắc lên. Bột và nắng là cách cho những thứ không thể ngâm nước.
Khi nào mùi là dấu hiệu nên giặt hấp hoặc bỏ
Có những lúc cố phơi, cố rắc chỉ kéo dài thời gian cả nhà ngủ cạnh mốc. Các dấu hiệu dưới đây cho thấy nên đổi cách:
- Có đốm thâm đen, xanh xám hoặc vệt loang trên áo nệm và lan vào lớp bên trong khi mở khoá ra xem.
- Mùi ngai ngái, mùi đất quay lại chỉ sau vài ngày dù đã phơi kỹ hai ba lần.
- Nệm từng bị ngấm nước nhiều, như dột mái, ngập nhà, đổ cả bình nước, mà không được làm khô ngay trong một hai ngày.
- Mặt dưới nệm hoặc tấm phản, mặt giường gỗ bên dưới có mốc.
- Người trong nhà hay hắt hơi, ngạt mũi, ngứa mắt vào buổi sáng và đỡ hơn khi ngủ chỗ khác; trường hợp này nên gặp bác sĩ để được kiểm tra, đừng tự kết luận.
Chăn, gối có thể mang đi tiệm giặt có máy sấy nhiệt cao. Nệm mốc sâu thì dịch vụ giặt nệm tại nhà chỉ cứu được khi mốc mới ở lớp ngoài; mốc đã xuyên vào ruột thì thay nệm là lựa chọn lành hơn.
Giữ cho chăn nệm không ẩm lại, và cách tự thử mẹo
Phòng tái diễn quan trọng hơn chữa. Kê nệm lên phản, giường có nan thoáng thay vì đặt sát nền gạch; dùng tấm lót nệm vừa chống thấm vừa thoáng khí. Sáng dậy lật chăn ra để giường thở nửa tiếng rồi mới gấp. Mỗi tuần dựng nệm hoặc mở cửa sổ cho thông gió. Mùa nồm, đóng cửa sổ khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ làm khô của điều hoà để giữ phòng ngủ khô hơn.
Muốn biết baking soda có đáng công với nệm nhà mình không, chia mặt nệm làm hai nửa. Nửa bên trái rắc bột theo đúng các bước ở trên, nửa bên phải chỉ hút bụi, cùng thời gian. Hôm sau nhờ một người khác cúi xuống ngửi hai bên mà không nói bên nào đã rắc. Ví dụ giả định: nếu họ chọn đúng bên có bột là bên ít mùi, mẹo có ích với nệm nhà bạn; nếu họ không phân biệt được, đừng tốn thời gian rắc nữa mà tập trung vào phơi và giặt áo nệm.
Kết luận theo bốn mức
Phơi nắng chăn gối, nệm mỏng: có cơ sở, nhờ làm khô và giảm vi sinh vật ở bề mặt; nệm cao su, foam thì dựng chỗ thoáng gió thay vì phơi gắt. Rắc baking soda rồi hút bụi: tuỳ trường hợp, đỡ mùi mồ hôi ở mặt trên, không xử lý được mốc trong ruột. Còn mẹo xịt nước hoa, nước xả vải lên nệm cho thơm thì kém hơn cách thường: thêm ẩm vào chỗ đang ẩm, mùi ngọt trộn với mùi mốc còn khó chịu hơn.
Cách thường đáng làm là giặt vỏ ga gối đều đặn, cho nệm thở mỗi sáng và giữ phòng ngủ khô. Mùi mốc đã ăn sâu là lúc dừng mẹo, xử lý triệt để hoặc thay mới.
Ví dụ giả định để hình dung: một phòng trọ tầng trệt, nệm bông ép đặt thẳng xuống nền, qua hai tuần nồm thì có mùi chua ngai ngái. Thứ tự hợp lý là tháo ga đi giặt, khiêng nệm ra phơi ngay buổi nắng đầu tiên, lật mặt và nhìn kỹ mặt đáy. Nếu mặt đáy chỉ ẩm, chưa có đốm, phơi hai buổi rồi kê nệm lên tấm pallet gỗ hoặc phản thấp; mùi thường không quay lại. Nếu mặt đáy đã loang đốm thâm, đó là lúc tính chuyện giặt nệm hoặc thay, vì phơi thêm bao nhiêu cũng chỉ làm mùi nhạt đi vài hôm.
Câu hỏi thường gặp
Phơi nệm ngoài nắng bao lâu là đủ?
Một buổi nắng tốt từ giữa buổi sáng đến đầu giờ chiều, có lật mặt giữa chừng, thường đủ cho nệm mỏng và chăn gối. Nệm dày có thể cần hai buổi. Quan trọng là để nguội trong bóng râm trước khi mang vào phòng.
Nệm cao su có phơi nắng được không?
Không nên phơi nắng gắt trực tiếp trong thời gian dài vì cao su và mút dễ vàng, giòn, mất đàn hồi. Thay vào đó, dựng nệm ở chỗ thoáng gió có bóng râm, mở cửa phòng, và giặt áo nệm riêng nếu tháo được.
Rắc baking soda lên nệm để qua đêm có sao không?
Không độc hại nhưng sẽ phải ngủ chỗ khác và giữ trẻ nhỏ, vật nuôi tránh xa để không hít, liếm bột. Thường vài giờ là đủ cho phần việc mà bột làm được; để lâu hơn không tăng tác dụng bao nhiêu.
Làm sao biết nệm bị mốc bên trong?
Mở khoá áo nệm nếu có để nhìn lớp trong và mặt dưới. Đốm đen, xám, vệt loang, mùi ngai ngái đậm ở mép hay mặt đáy là dấu hiệu rõ. Mùi quay lại chỉ vài ngày sau khi phơi kỹ cũng là chỉ dấu mốc đã nằm sâu.
Chăn gối mới lấy từ tủ ra có mùi ẩm thì làm gì?
Đó thường là mùi tủ đóng kín lâu ngày. Giũ ra, phơi một buổi nắng hoặc giặt nếu giặt được, rồi mới dùng. Lần sau cất thì đảm bảo đồ đã khô hẳn tới ruột và tủ không ẩm, có gói hút ẩm nếu là mùa nồm.
Xịt nước xả vải lên nệm cho thơm có được không?
Không nên. Nước xả thêm ẩm vào lớp đang ẩm và chỉ phủ một mùi ngọt lên mùi cũ; vài ngày sau mùi lẫn lộn còn khó chịu hơn. Muốn thơm sạch thì giặt áo nệm, ga, vỏ gối và cho nệm khô thoáng.