DieuHay.comĐiều Hay
Đồ dùng hỏng vặt: mẹo sửa nào ăn thua

Bút bi tắc mực, bút dạ bị khô: hơ lửa, ngâm nước nóng — mẹo nào cứu được

Bút bi tắc thường chạy lại khi vẽ nguệch ngoạc trên giấy nháp hoặc ngâm đầu bút vào nước ấm. Hơ lửa thì không nên: làm chảy nhựa, hỏng ổ bi và dễ gây bỏng.

Child and parent hands at a wooden study desk dipping the tip of a ballpoint pen into a small cup of warm water, scribbled scrap paper nearby, evening lamp light

Bút bi tắc mực thường chạy lại bằng hai cách nhẹ nhàng: vẽ những vòng tròn nhỏ trên giấy nháp hoặc mặt cao su để viên bi quay và kéo mực mới xuống, hoặc nhúng đầu bút vào nước ấm vài phút cho mực đặc ở đầu ngòi loãng ra. Hơ đầu bút trên lửa là mẹo không nên làm: nhựa quanh đầu bi dễ chảy, ổ bi biến dạng, bút hỏng hẳn, lại có nguy cơ bỏng và cháy. Với bút dạ, cách cứu tuỳ loại mực: gốc nước thì dùng nước ấm, gốc cồn thì cần chút cồn.

Bút tắc là chuyện nhỏ, nhưng mẹo hơ lửa được truyền khá rộng, kể cả trong học sinh, nên đáng nói rõ vì sao. Bài này tách các nguyên nhân bút không ra mực, cách cứu theo từng loại bút, và cách cất bút để khỏi phải cứu. Mức kiểm chứng: dựa trên cấu tạo bút bi, bút gel, bút dạ và tính chất của mực, không có phép đo riêng.

Bút bi không ra mực vì đâu

Mực ở đầu bi bị khô, đặc lại. Đầu bút bi có một viên bi kim loại rất nhỏ nằm trong ổ. Để lâu không dùng, nhất là để ngửa đầu lên hoặc để chỗ nóng, lớp mực sát viên bi khô lại thành màng, bi không lăn được hoặc lăn mà không kéo mực.

Có bọt khí trong ống mực. Bút bị rơi, bị vẩy mạnh, hoặc để ngược đầu lâu có thể làm không khí lọt vào giữa cột mực. Mực phía trên bị bọt khí chặn, không chảy xuống đầu bi.

Đầu bi bẩn, dính dầu tay, dính sáp. Viết lên giấy bóng, giấy có dầu, hoặc đầu bút chạm vào kem, sáp, bụi giấy làm bi trơn, quay không đều, nét viết đứt quãng.

Viết trên bề mặt khó. Viết lên giấy quá trơn, giấy ẩm, hay viết ngược lên trần, lên tường, bút bi thường không ra mực vì mực cần trọng lực và ma sát để chảy.

Hết mực hoặc ổ bi hỏng. Nhìn ống mực trong suốt sẽ biết còn mực không. Ổ bi bị rơi va đập, bị cắn, bị ấn mạnh có thể méo, khi đó không mẹo nào cứu được.

Vẽ nguệch ngoạc và nước ấm: hai mẹo đáng làm trước

Mẹo đầu tiên là cho viên bi quay. Đặt bút nghiêng như khi viết, vẽ liên tục những vòng tròn nhỏ hoặc hình số tám trên một tờ giấy nháp, ấn vừa phải. Ma sát làm viên bi lăn, phá lớp mực khô và kéo mực mới từ ống xuống. Nếu giấy quá trơn, vẽ trên mặt cục tẩy, trên một miếng bìa giấy thô, hoặc trên mặt cao su; độ bám cao hơn giúp bi quay tốt hơn. Đa số bút bi tắc nhẹ chạy lại sau vài chục giây.

Mẹo thứ hai là làm ấm đầu bút cho mực loãng ra. Rót nước ấm vào cốc, ấm như nước rửa tay, không phải nước sôi. Nhúng riêng phần đầu bút vào, để vài phút, lau khô rồi vẽ nguệch ngoạc. Mực bút bi gốc dầu đặc lại khi lạnh và loãng ra khi ấm, nên cách này giúp phần mực khô ở đầu bi mềm ra. Không có nước ấm thì kẹp đầu bút trong lòng bàn tay một lúc cũng có tác dụng nhẹ.

Hai mẹo này an toàn và đáng thử theo thứ tự đó: vẽ trước, ngâm sau, rồi vẽ lại. Không nên dùng nước sôi vì có thể làm mềm nhựa thân bút và làm hở chỗ gắn đầu bi.

Vì sao không nên hơ đầu bút trên lửa

Mẹo hơ lửa xuất phát từ cùng một ý: nóng làm mực loãng. Nhưng ngọn lửa bật lửa hay nến nóng hơn rất nhiều so với mức cần. Đầu bút bi là một ống kim loại hoặc nhựa nhỏ, ổ bi được gia công rất chính xác để viên bi vừa lăn được vừa giữ mực không chảy tràn. Chỉ cần ổ bi giãn hoặc méo một chút vì nóng, bút sẽ ra mực lem nhem hoặc tắc hẳn. Phần nhựa quanh đầu bút có thể chảy và dính lại, bịt luôn đường mực.

Rủi ro thứ hai là an toàn. Đầu kim loại vừa hơ nóng có thể làm bỏng tay, bỏng môi nếu ai đó có thói quen ngậm bút. Mực gốc dầu và nhựa có thể bắt lửa, bốc khói khét. Học sinh thấy mẹo trên mạng rồi thử với bật lửa trên bàn học là tình huống phụ huynh nên nói trước.

Có trường hợp bút hơ lửa chạy lại thật, vì mực ở đầu chảy ra kịp trước khi ổ bi hỏng. Nhưng xác suất hỏng cao, và mẹo nước ấm cho cùng kết quả mà không có rủi ro. Vì vậy mẹo hơ lửa nằm ở mức không nên.

Cứu bút dạ theo loại mực

Bút dạ có nhiều loại mực khác nhau, cách cứu cũng khác. Thông tin loại mực thường có trên thân bút hoặc trên vỏ hộp: gốc nước, gốc cồn, mực bảng trắng.

Loại bútVì sao khôCách cứu có cơ sởKhông nên
Bút lông màu, bút dạ gốc nướcQuên đậy nắp, nước bay hơiNhúng đầu ngòi vào chút nước ấm vài phút, lau rồi viết thửNgâm cả thân bút, nước tràn vào ống
Bút dạ dầu, bút đánh dấu không xoáDung môi bay hơiNhỏ vài giọt cồn vào đầu ngòi, đậy nắp, để đầu ngòi chúc xuống một lúcHơ lửa, để gần lửa khi có cồn
Bút dạ bảng trắngQuên nắp, mực khô nhanhĐậy chặt nắp, để đầu ngòi chúc xuống một lúc cho mực xuốngNgâm nước, làm loãng mực bảng
Bút dạ quangQuên nắp, ngòi khôChút nước ấm ở đầu ngòi nếu là gốc nướcẤn ngòi mạnh làm toè
Bút gelMực khô ở đầu, bọt khíVẽ nguệch ngoạc, nước ấm, vẩy nhẹ đầu xuốngHơ lửa, bóp ống mực

Cồn y tế dễ cháy, dùng ở nơi thoáng, xa bếp và lửa, cất xa tầm tay trẻ nhỏ. Lượng cồn cần chỉ là vài giọt.

Bút máy, bút mực nước của học sinh bị tắc

Bút máy, loại bút mực nhiều học sinh tiểu học dùng để luyện chữ, tắc theo kiểu khác bút bi. Ngòi bút có một khe rất mảnh dẫn mực từ ống xuống đầu ngòi nhờ mao dẫn. Để bút lâu không dùng, mực trong khe khô lại thành cặn, bút viết khô ngòi hoặc ra nét đứt. Mẹo vẩy mạnh bút cho ra mực thường chỉ làm mực văng lên áo, lên vở.

Cách có cơ sở là rửa ngòi bằng nước sạch. Tháo ống mực hoặc bơm hết mực cũ ra, ngâm phần ngòi trong cốc nước sạch ở nhiệt độ phòng hoặc hơi ấm, thay nước vài lần tới khi nước gần trong. Với bút có piston hoặc ống bơm, hút nước vào rồi đẩy ra nhiều lần. Sau đó để ngòi khô tự nhiên trên khăn giấy, đầu ngòi chúc xuống, rồi mới bơm mực mới. Không dùng nước sôi, cồn hay chất tẩy rửa mạnh, vì có thể làm hỏng phần nhựa và lớp mạ ngòi.

Phòng tắc: đậy nắp bút ngay sau khi viết, không để bút máy trong cặp ở chỗ nắng, dùng loại mực dành cho bút máy và không trộn mực của hai hãng khác nhau trong cùng một ống. Ngòi bị toè, cong do rơi thì nên thay ngòi hoặc nhờ người bán bút xem, cố uốn lại ở nhà dễ làm gãy.

Cất bút sao cho khỏi phải cứu

Đậy nắp nghe tiếng “tách”. Bút dạ khô phần lớn vì nắp đậy không kín. Nghe tiếng khớp nắp là chắc; nắp bị nứt thì bút sẽ khô dù đậy.

Cất bút bi đầu chúc xuống hoặc nằm ngang. Cắm bút trong cốc với đầu viết chúc xuống giúp mực luôn ở sát đầu bi. Bút bấm nhớ bấm thu đầu vào khi cất.

Tránh chỗ nóng và nắng. Bút để trong ô tô giữa trưa, trên bậu cửa nắng, mực khô nhanh hơn, có khi còn rỉ ra ngoài làm bẩn túi, ba lô.

Không cắn đầu bút, không ấn mạnh. Cắn đầu bút làm méo thân và đầu ổ bi; viết đè quá mạnh có thể đẩy viên bi lún vào ổ.

Thay ruột thay vì vứt cả bút. Nhiều bút bi, bút gel thay được ruột. Giữ thân bút tốt và thay ruột vừa đỡ lãng phí vừa đỡ phải cứu bút cũ lâu ngày.

Bút dự phòng để đâu cho bền. Nhà hay mua bút theo hộp thì để phần chưa dùng trong hộp kín, nơi khô mát, xa cửa sổ. Bút mở ra trước thì dùng trước, đừng để một chục cây cùng dở dang trong cốc bút suốt năm học rồi cùng khô một lượt.

Tự thử và kết luận

Một phép thử nhỏ cho cả nhà, trẻ em làm cùng được vì không có lửa: lấy hai cây bút bi cùng loại đã tắc. Cây thứ nhất chỉ vẽ nguệch ngoạc trên giấy nháp, cây thứ hai ngâm đầu vào nước ấm vài phút rồi mới vẽ. Đếm số vòng tròn cần vẽ tới khi có nét liền. Ghi lại vào sổ, lần sau gặp bút tắc là biết bắt đầu từ đâu. Không cần thử mẹo hơ lửa để so sánh: rủi ro không đáng đánh đổi một cây bút.

Kết luận theo bốn mức: vẽ nguệch ngoạc để bi quay và ngâm đầu bút nước ấm là có cơ sở. Nhỏ cồn cứu bút dạ dầu là tuỳ trường hợp, chỉ hợp với loại mực gốc cồn và phải xa lửa. Hơ đầu bút bằng lửa là không nên. Bút đã hết mực, ổ bi méo, ngòi dạ toè nát thì không mẹo nào cứu được, thay ruột hoặc thay bút.

Với bút của trẻ nhỏ, việc đáng làm hơn cả là dạy trẻ đậy nắp và cất bút đúng chỗ ngay từ đầu. Khi bút tắc, người lớn chọn cách cứu và làm mẫu, để trẻ thấy cách an toàn là nước ấm và giấy nháp, không phải bật lửa.

Câu hỏi thường gặp

Bút bi mới mua đã không ra mực thì làm sao?

Bút mới đôi khi có lớp mực khô hoặc sáp bảo vệ ở đầu bi. Vẽ nguệch ngoạc trên giấy nháp hoặc mặt cục tẩy một lúc thường đủ để bi quay và mực xuống. Nếu vẫn không ra, có thể là lỗi sản xuất, nên đổi cây khác.

Có nên hơ đầu bút bi bằng bật lửa không?

Không nên. Lửa nóng hơn nhiều so với mức cần, dễ làm chảy nhựa và méo ổ bi khiến bút hỏng hẳn, lại có nguy cơ bỏng và cháy. Ngâm đầu bút vào nước ấm vài phút cho kết quả tương tự mà an toàn hơn.

Bút dạ bảng bị khô có cứu được không?

Thường cứu được nếu mới khô: đậy chặt nắp, để đầu ngòi chúc xuống một lúc cho mực từ ruột thấm xuống ngòi. Không ngâm nước vì làm loãng mực bảng. Bút đã khô lâu, ruột cạn thì nên thay.

Bút dạ dầu bị khô có dùng nước được không?

Mực dạ dầu là mực gốc cồn nên nước gần như không giúp. Có thể nhỏ vài giọt cồn vào đầu ngòi, đậy nắp và để đầu chúc xuống một lúc. Làm ở nơi thoáng, xa lửa, cất cồn xa tầm tay trẻ nhỏ.

Vì sao bút bi để ngược đầu lâu lại không viết được?

Khi đầu viết hướng lên trên lâu ngày, mực rút khỏi đầu bi và không khí có thể lọt vào, tạo bọt khí ngăn mực chảy xuống. Cất bút đầu chúc xuống hoặc nằm ngang giúp tránh tình trạng này.

Bút gel bị tắc có cách nào không?

Thử vẽ nguệch ngoạc trên giấy, sau đó ngâm đầu bút vào nước ấm vài phút rồi vẽ lại. Nếu thấy bọt khí trong ống mực, cầm bút đầu chúc xuống và vẩy nhẹ vài lần. Không bóp ống mực hay hơ lửa vì dễ làm mực trào và hỏng đầu bút.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138