Mùi bạc hà nồng có thể khiến chuột tránh một góc vài ngày, nhưng mùi bay hết nhanh, chuột quen dần, và khi đói thì chúng vẫn đi qua để tới chỗ có ăn. Vì vậy bạc hà ở mức kém hơn cách thường: không hại gì nếu dùng đúng, nhưng không thể là cách đuổi chuột chính. Long não, băng phiến rải trong nhà để đuổi chuột thì không nên: nồng độ đủ làm chuột khó chịu cũng là nồng độ người trong nhà hít suốt ngày đêm.
Cách có cơ sở vẫn là ba việc người làm kiểm soát chuột nào cũng bắt đầu: tìm và bịt lối vào, cắt nguồn ăn uống, rồi mới bẫy số còn lại. Bài dưới đi từng phần, kèm cách dọn phân chuột không tự làm mình nhiễm bệnh, và lúc nào nên gọi dịch vụ.
Chuột vào nhà vì ba thứ: ăn, uống và chỗ trú
Chuột không vào nhà vì nhà thiếu mùi bạc hà. Chúng vào vì có thức ăn rơi vãi, gạo, đồ khô để trong bao mở, thức ăn của chó mèo để qua đêm, thùng rác không đậy, và vì có chỗ ấm, kín để làm tổ như gầm tủ bếp, kho đồ cũ, trần thạch cao, hộp kỹ thuật điện nước. Nguồn nước như chậu rửa đọng nước, khay dưới tủ lạnh cũng là thứ giữ chúng lại.
Đường vào thì nhiều hơn người ta tưởng. Chuột nhắt lách qua được khe rất hẹp, chỉ cỡ ngón tay út; chuột cống lớn hơn nhưng giỏi leo theo ống thoát nước mưa, chui lên từ hố ga, lỗ thoát sàn không có nắp, khe dưới cửa cuốn, chỗ ống điều hoà xuyên tường còn hở. Nhà phố liền kề thì chuột đi qua trần, mái, từ nhà bên sang.
Hiểu như vậy sẽ thấy vì sao mọi mẹo dựa vào mùi đều yếu: chúng không làm mất thứ gì trong ba thứ chuột đang cần. Mùi khó chịu chỉ là một trở ngại nhỏ trên đường tới bữa ăn, và con vật đói sẽ vượt qua.
Bạc hà và tinh dầu bạc hà: phần thật và phần đồn
Chuột sống bằng khứu giác, nên mùi rất nồng như tinh dầu bạc hà đậm đặc có thể làm chúng né chỗ đó trong thời gian ngắn. Đó là phần có thật mà nhiều người thấy: nhỏ tinh dầu vào bông, đặt ở góc tủ, đêm đầu ít nghe tiếng động hơn. Nhưng tinh dầu bay hơi nhanh, sau vài ngày mùi đã nhạt nhiều; chuột cũng quen dần với mùi không đi kèm nguy hiểm thật. Lá bạc hà tươi, chậu bạc hà đặt ở cửa thì mùi quá nhẹ, gần như không có tác dụng.
Dùng tinh dầu cũng có mặt trái. Tinh dầu nguyên chất dính da gây rát, dính mắt rất xót; trẻ nhỏ có thể cầm miếng bông lên mút. Mèo đặc biệt nhạy cảm với nhiều loại tinh dầu, nên nhà nuôi mèo không nên đặt bông tẩm tinh dầu ở chỗ mèo hay nằm, liếm. Đặt dày đặc khắp bếp thì người trong nhà đau đầu trước cả chuột.
Nếu vẫn muốn dùng, chỉ coi bạc hà là thứ phụ ở chỗ bạn đã bịt lối vào, để chuột không thích quay lại đánh hơi. Đừng đặt bạc hà rồi yên tâm bỏ gạo trong bao mở.
Long não, băng phiến để đuổi chuột: vì sao không nên
Viên trắng bán ngoài chợ gọi là long não nhiều khi chính là băng phiến, tức là một hoá chất bay hơi dùng để chống côn trùng hại vải trong tủ kín. Muốn đuổi được chuột ở không gian mở như bếp, kho, phải rải rất nhiều, và khi đó nồng độ hơi trong nhà cao hơn hẳn mức an toàn để người sống cùng hằng ngày. Hơi băng phiến hít lâu có thể gây đau đầu, buồn nôn, và có những người như trẻ sơ sinh, người thiếu men G6PD đặc biệt nhạy cảm.
Viên long não trông giống kẹo, trẻ nhỏ có thể nhặt ăn; chó con cũng hay cắn đồ lạ dưới gầm tủ. Nuốt phải là tình huống cần đưa đi cơ sở y tế ngay, mang theo bao bì. Trong khi đó, chuột vẫn có thể đi vòng qua, và mùi băng phiến bám vào đồ ăn, đồ dùng, rất khó bay hết.
Tóm gọn lại phần này: rải long não, băng phiến để đuổi chuột là đổi rủi ro thật cho người lấy một tác dụng không chắc lên chuột. Nhà đang có chuột không nên làm.
Mấy mẹo đuổi chuột khác hay được truyền
Ớt bột, tỏi đập rải góc nhà. Cùng kiểu với bạc hà: mùi hăng làm chuột né vài hôm, rồi khô và nhạt đi. Ớt bột dính tay trẻ nhỏ rồi dụi mắt thì rất rát. Kết luận: kém hơn cách thường.
Tóc người, lông chó mèo đặt ở cửa hang. Ý tưởng là chuột sợ mùi kẻ săn mồi. Mùi lông rụng khá nhẹ, chuột sống trong nhà có mèo nhiều năm vẫn quen được. Không có hại nhưng cũng không đáng trông chờ.
Máy phát sóng siêu âm cắm điện. Sóng siêu âm bị tường, tủ, đồ đạc chặn lại nên chỉ phủ một vùng hẹp, và chuột thường quen sau một thời gian. Có nhà thấy đỡ lúc đầu rồi đâu lại vào đấy. Không thay được việc bịt lối vào.
Nuôi mèo để đuổi chuột. Mèo có thể làm chuột dè chừng và bắt được vài con, nhưng không phải con mèo nào cũng bắt chuột, và mèo ăn phải chuột trúng thuốc thì cũng nguy hiểm. Đừng nuôi mèo chỉ vì mục đích này.
Tìm đường chuột đi trước khi làm bất cứ thứ gì
Đặt bạc hà hay bẫy mà không biết chuột đi đâu là làm mò. Dành một hai buổi tối quan sát và tìm các dấu hiệu sau:
- Phân chuột: hạt nhỏ sẫm màu dọc chân tường, trong ngăn kéo, sau tủ lạnh. Phân mới mềm, bóng; phân cũ khô, xám.
- Vết gặm trên bao gạo, túi ni lông, góc gỗ, vỏ dây điện; vụn giấy, vụn xốp gom thành ổ ở góc khuất.
- Vệt đen bóng mờ dọc chân tường, mép tủ, chỗ chuột hay cọ thân khi chạy qua.
- Tiếng sột soạt trên trần, trong vách vào ban đêm, chạy theo một lối cố định.
- Mùi khai nồng ở một góc kín, nhất là trong tủ bếp dưới bồn rửa.
- Lỗ, khe quanh ống nước, ống điều hoà, dây điện xuyên tường; khe dưới cửa; lỗ thoát sàn và hố ga không có nắp lưới.
Đánh dấu những chỗ này trên một tờ giấy vẽ sơ mặt bằng nhà. Lối có nhiều phân và vệt đen nhất là đường chính, đó là nơi cần bịt trước và nơi đặt bẫy hiệu quả nhất.
Cách có cơ sở: bịt, cắt nguồn ăn, rồi mới bẫy
Thứ tự quan trọng. Bẫy trước mà không bịt lối thì bắt con này con khác vào thế chỗ; bịt mà không cắt nguồn ăn thì chuột còn trong nhà sẽ cố gặm đường ra vào mới.
| Việc | Làm thế nào | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Bịt lối vào | Nhét lưới thép, bùi nhùi thép vào khe quanh ống rồi trát vữa hoặc keo; nắp lưới cho lỗ thoát sàn; thanh chặn khe dưới cửa | Đeo găng, không bịt ống thông hơi bếp gas, ống xả máy |
| Cắt nguồn ăn | Gạo, đồ khô cho vào hộp nắp kín; thùng rác có nắp, đổ mỗi ngày; thức ăn chó mèo cất lúc tối | Lau sạch vụn thức ăn dưới bếp, sau tủ lạnh |
| Dọn chỗ trú | Bỏ thùng giấy, đồ cũ chất đống; kê đồ trong kho cách tường, cách sàn | Đeo khẩu trang khi dọn ổ cũ |
| Bẫy lồng, bẫy kẹp | Đặt sát chân tường trên đường chuột đi, nhiều bẫy cùng lúc | Để chỗ trẻ nhỏ, vật nuôi không với tới |
| Thuốc diệt chuột | Chỉ dùng loại đóng trong hộp bả có khoá, làm đúng nhãn, hoặc để dịch vụ làm | Rủi ro cho trẻ em, chó mèo; chuột chết trong vách gây mùi |
Keo dính chuột bắt được nhưng gây đau đớn kéo dài cho con vật, dễ dính cả thú nuôi và chim nhỏ; nhiều nhà chọn không dùng. Nhà có nhiều chuột, chuột trong trần, trong hộp kỹ thuật toà nhà thì gọi dịch vụ kiểm soát côn trùng và chuột, hoặc báo ban quản lý, sẽ hiệu quả hơn tự làm.
Dọn phân và ổ chuột mà không tự rước bệnh
Chuột có thể mang mầm bệnh trong phân, nước tiểu. Bụi khô từ phân chuột bị quét tung lên là con đường lây đáng ngại nhất, nên cách dọn quan trọng không kém việc đuổi chuột:
- Mở cửa cho thoáng ít nhất nửa giờ trước khi dọn chỗ kín như kho, tủ lâu không mở.
- Đeo găng cao su và khẩu trang; không quét khô, không dùng máy hút bụi trên phân chuột.
- Xịt ướt phân, ổ và vết nước tiểu bằng dung dịch tẩy rửa khử khuẩn pha đúng hướng dẫn trên nhãn, một loại thôi, không trộn với chất khác; để thấm vài phút.
- Dùng giấy hoặc khăn dùng một lần nhặt bỏ vào túi, buộc kín, cho vào thùng rác có nắp.
- Lau lại bề mặt, giặt riêng khăn và đồ vải bị dính, rửa găng trước khi tháo, rồi rửa tay kỹ bằng xà phòng.
Nếu trong vài tuần sau khi dọn ổ chuột hay tiếp xúc nơi có nhiều nước tiểu chuột mà bị sốt, đau mỏi cơ nhiều, nên đi khám và kể với bác sĩ chuyện đã tiếp xúc với chuột.
Kết luận theo bốn mức
Tinh dầu bạc hà: kém hơn cách thường, chỉ làm chuột né một chỗ trong vài ngày; lá, chậu bạc hà gần như không có tác dụng; nhà có mèo, trẻ nhỏ thì cẩn thận. Long não, băng phiến rải để đuổi chuột: không nên, người chịu rủi ro nhiều hơn chuột. Bịt lối vào, cắt nguồn ăn, bẫy đặt đúng đường đi: có cơ sở, và là trình tự mà mọi cách khác chỉ đứng phụ.
Thời gian để thấy kết quả cũng nên tính trước: bịt lối và dọn nguồn ăn xong, thường mất một hai tuần bẫy để bắt hết số chuột còn kẹt trong nhà. Trong thời gian ấy vẫn có thể nghe tiếng động, đừng vì thế mà quay sang rải thêm hoá chất.
Muốn biết mình đã làm đủ chưa, sau khi bịt và dọn xong hãy rắc một lớp bột mỏng như bột mì ở vài chỗ chân tường từng có phân, để qua đêm. Sáng ra không thấy dấu chân, không có phân mới trong một hai tuần là chuột đã thôi đi đường đó.
Câu hỏi thường gặp
Tinh dầu bạc hà đuổi chuột được bao lâu?
Thường chỉ vài ngày vì tinh dầu bay hơi nhanh và chuột quen dần với mùi. Phải nhỏ lại liên tục mà hiệu quả vẫn không chắc. Nên coi đây là thứ phụ ở chỗ đã bịt lối vào, không phải cách đuổi chuột chính.
Trồng chậu bạc hà trước cửa có ngăn chuột vào nhà không?
Gần như không. Lá bạc hà còn trên cây toả mùi rất nhẹ, không đủ làm chuột khó chịu. Chuột vào nhà vì có thức ăn và chỗ trú; chậu bạc hà chỉ có tác dụng làm đẹp ban công.
Rải băng phiến trong kho để đuổi chuột có an toàn không?
Không nên. Muốn đuổi chuột ở không gian rộng phải rải nhiều, khi đó hơi băng phiến trong nhà quá nồng cho người hít lâu, trẻ nhỏ có thể nhầm là kẹo, và mùi bám vào đồ đạc rất khó hết, trong khi chuột vẫn có thể đi vòng.
Chuột nhắt chui qua khe hở cỡ nào?
Khe hẹp chỉ cỡ ngón tay út là chuột nhắt đã lách qua được, chuột lớn cần lỗ rộng hơn nhưng giỏi leo ống và gặm mở rộng lỗ. Vì vậy bịt khe quanh ống nước, ống điều hoà phải dùng lưới thép hoặc vữa, không chỉ nhét giấy hay xốp.
Có nên dùng máy hút bụi để dọn phân chuột không?
Không. Hút bụi và quét khô làm bụi từ phân chuột tung vào không khí, đây là cách lây mầm bệnh đáng ngại. Xịt ướt bằng dung dịch khử khuẩn trước, đeo găng và khẩu trang, nhặt bằng giấy rồi bỏ túi kín.
Khi nào nên gọi dịch vụ diệt chuột thay vì tự làm?
Khi đã bịt lối và bẫy hai ba tuần mà vẫn thấy phân mới, khi chuột ở trong trần, vách, hộp kỹ thuật mà bạn không tiếp cận được, hoặc khi nhà có trẻ nhỏ, vật nuôi mà phải dùng tới thuốc. Nhà chung cư thì báo ban quản lý trước.