Đổ nước ngọt có ga dạng cola vào bồn cầu để qua đêm có làm mờ được vệt ố nhẹ và lớp cặn mỏng, vì loại nước này có axit. Nhưng axit trong đó rất loãng, lại đi kèm nhiều đường, nên với cặn vàng bám lâu ngày nó yếu hơn hẳn giấm hay chất tẩy cặn chuyên dùng. Với gỉ sét, mẹo chỉ đáng thử trên đồ kim loại nhỏ bị gỉ mỏng, và vẫn phải cọ, rửa, lau khô sau đó.
Kết luận của Điều Hay cho mẹo này: kém hơn cách thường khi dùng cho bồn cầu, tuỳ trường hợp khi dùng cho ốc vít, bản lề gỉ nhẹ. Mức kiểm chứng: dựa trên thành phần ghi trên vỏ chai và cơ chế axit hoà tan cặn khoáng; các mốc thời gian dưới đây là ví dụ giả định để bạn tự đối chiếu, không phải số đo phòng thí nghiệm.
Mẹo này từ đâu ra và vì sao nghe có lý
Lời đồn thường kể rằng một chai cola đổ vào bồn cầu, để qua đêm, sáng ra xả nước là trắng tinh. Đi kèm là những video quay cảnh đồng xu gỉ sét ngâm trong cốc nước ngọt rồi sáng bóng trở lại. Câu chuyện dễ lan vì ai cũng có sẵn chai nước ngọt uống dở, lại nghe có vẻ "tự nhiên" hơn chai tẩy rửa.
Phần có lý nằm ở thành phần. Nhiều loại nước ngọt dạng cola có axit photphoric để tạo vị chua gắt, cộng với axit cacbonic sinh ra khi khí cacbonic hoà vào nước. Hai thứ này làm nước ngọt có tính axit khá mạnh so với đồ uống thường ngày, độ chua cùng nhóm với giấm ăn. Mà cặn khoáng trong bồn cầu, vệt gỉ nâu dưới đáy, hay lớp gỉ mỏng trên kim loại đều là thứ tan dần trong môi trường axit.
Phần bị phóng đại nằm ở liều lượng. Axit trong nước ngọt đủ để tạo vị, không đủ để làm việc của một chất tẩy. Chai tẩy cặn bồn cầu bán ở cửa hàng chứa axit đậm đặc hơn nhiều lần, có chất làm đặc để bám vào thành sứ, và không có đường. Nước ngọt thì loãng, chảy tuột xuống đáy, rồi để lại một lớp đường dính khi nước bay hơi.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là "nước ngọt có tẩy được không" mà là "nó tẩy được loại bẩn nào, trong bao lâu, và có tốt hơn thứ bạn đang có trong nhà không". Phần dưới đi lần lượt từng câu.
Bẩn trong bồn cầu gồm những loại nào
Trước khi đổ bất cứ thứ gì vào bồn cầu, nên nhìn kỹ xem vết bẩn thuộc loại nào. Mỗi loại phản ứng khác nhau với axit loãng.
| Loại vết | Trông như thế nào | Nước ngọt có ga tác động ra sao |
|---|---|---|
| Ố nước nhẹ, vệt mờ quanh mực nước | Vòng xám hoặc ngả vàng nhạt, sờ thấy trơn | Có thể mờ bớt sau vài giờ ngâm và cọ |
| Cặn vôi do nước cứng | Lớp trắng đục, sần, hay ở lỗ xả vành bồn | Mềm đi một ít, lớp dày thì gần như không đổi |
| Cặn vàng nâu lâu năm (cặn nước tiểu lẫn khoáng) | Mảng cứng, sẫm, bám chặt dưới đáy và cổ bồn | Yếu, thường phải dùng chất tẩy cặn chuyên dùng hoặc cọ cơ học |
| Vệt gỉ nâu do nước nhiễm sắt | Vệt nâu đỏ chạy dọc theo dòng nước xả | Mờ được vệt mới, vệt cũ cần axit đậm hơn |
| Ố đen do nấm mốc ở vành | Chấm đen dưới mép vành, chỗ ẩm | Không xử lý được, cần làm sạch và khử khuẩn riêng |
Nếu nhà bạn chỉ có ố nhẹ ở mực nước, mẹo nước ngọt có thể cho kết quả nhìn thấy được. Nếu đã là cặn vàng nâu cứng, đổ cả lốc nước ngọt cũng chỉ làm bề mặt bớt xỉn một chút. Đây là lý do cùng một mẹo, nhà này khen, nhà kia chê.
Nếu vẫn muốn thử: làm đúng cách thường thấy
Thử mẹo không hại gì cho sứ tráng men, miễn là làm gọn và rửa sạch đường sau đó. Thứ tự hợp lý:
- Xả nước một lần, rồi dùng gáo múc bớt nước đọng ở đáy để nước ngọt không bị pha loãng thêm. Nhiều người bỏ qua bước này nên mẹo càng yếu.
- Rót nước ngọt từ từ quanh vành bồn cho chảy phủ lên vùng có vết ố, phần còn lại đọng ở đáy.
- Để yên vài giờ hoặc qua đêm, đậy nắp bồn cầu để tránh côn trùng bò vào vì mùi đường.
- Đeo găng, dùng chổi cọ bồn cầu chà kỹ vùng có vết, nhất là quanh mực nước và cổ bồn.
- Xả nước hai đến ba lần. Lau khô mặt ngoài vành nếu có giọt nước ngọt bắn ra, vì đường khô lại sẽ dính và hút bụi.
Kết quả nên chờ đợi: vệt mờ nhạt bớt, bề mặt sáng hơn đôi chút. Đừng chờ đợi lớp cặn dày bong ra. Nếu sau một lần thử không thấy khác biệt, làm lại lần hai thường cũng không khác hơn, vì vấn đề là nồng độ chứ không phải thời gian.
So với giấm và chất tẩy cặn chuyên dùng
Giấm ăn. Độ chua cùng nhóm với nước ngọt nhưng không có đường, không màu, rẻ hơn tính theo lượng dùng. Ngâm giấm ở vùng cặn rồi cọ thường cho kết quả ít nhất ngang bằng nước ngọt, lại không để lại vệt dính. Nếu chỉ chọn một thứ có sẵn trong bếp để thử với cặn bồn cầu, giấm là lựa chọn hợp lý hơn.
Chất tẩy cặn bồn cầu dạng đặc. Được làm ra đúng cho việc này: axit đậm hơn, có độ sệt để bám vào thành sứ dốc, thời gian chờ ngắn hơn. Đổi lại phải đọc kỹ nhãn, đeo găng, mở cửa sổ, và tuyệt đối không dùng chung lúc với chất tẩy khác, vì một số tổ hợp sinh khí độc.
Cọ cơ học. Với cặn đã cứng lâu năm, nhiều khi cái quyết định là lực cọ và dụng cụ: chổi cọ lông cứng, miếng cọ chuyên cho sứ. Axit chỉ giúp làm mềm bề mặt cặn để cọ dễ hơn.
Nước ngọt có ga. Đứng cuối danh sách vì vừa yếu vừa để lại đường. Ưu điểm duy nhất là có sẵn khi nhà còn chai uống dở sắp bỏ đi; khi đó đổ vào bồn cầu thay vì đổ vào bồn rửa cũng là một cách tận dụng.
Điều không làm. Không đổ nước ngọt rồi thêm chất tẩy khác vào cho "mạnh hơn". Mỗi lần chỉ dùng một thứ, xả sạch nước giữa hai lần thử.
Nước ngọt với gỉ sét: chỗ mẹo làm được việc
Gỉ sét trên sắt thép là oxit sắt. Axit photphoric có trong nhiều loại nước ngọt dạng cola hoà tan được lớp oxit mỏng và để lại một lớp mỏng sắt photphat trên bề mặt. Đây cũng là nguyên lý của một số dung dịch chuyển hoá gỉ bán cho thợ sơn, chỉ có điều dung dịch đó đậm hơn nhiều.
Vì thế với đồ nhỏ bị gỉ nhẹ, như con ốc vít, bản lề tủ, chìa khoá cũ, lưỡi cắt tỉa cây, ngâm trong nước ngọt vài giờ rồi chà bằng bàn chải cứng hoặc miếng cọ thép mịn có thể làm lớp gỉ bong ra dễ hơn. Ốc vít gỉ kẹt cũng có khi lỏng ra sau khi rót nước ngọt quanh chân và chờ, vì axit ăn vào lớp gỉ ở ren.
Giới hạn cũng rõ. Gỉ đã ăn sâu thành rỗ thì không có gì "phục hồi" được, chỉ có thể làm sạch phần gỉ bở. Sau khi ngâm, kim loại sạch gỉ lại rất dễ gỉ tiếp, nên phải rửa nước sạch, lau thật khô, rồi phủ một lớp dầu mỏng hoặc sơn lại. Bỏ qua bước này, vài hôm sau vết gỉ quay về, có khi còn loang rộng hơn.
Không ngâm đồ mạ crôm, mạ kẽm, đồ nhôm, đồ đồng có lớp phủ trang trí trong nước ngọt lâu giờ. Axit có thể làm xỉn hoặc bong lớp mạ, và lúc đó vết hỏng còn khó chịu hơn vết gỉ ban đầu. Dao bếp gỉ thì xem bài riêng về dao kéo, vì đồ dùng cho thực phẩm cần cách xử lý khác.
Những mặt trái ít ai nhắc
Mẹo có vẻ vô hại, nhưng có vài chuyện nên biết trước khi biến nó thành thói quen:
- Đường còn sót lại trong bồn cầu, ở mép vành, trên nắp, là thức ăn cho kiến và vi sinh gây mùi. Nhà có kiến thì sau khi thử nên xả và lau kỹ.
- Màu caramel có thể bám vào ron gạch hoặc nhựa sáng màu nếu bắn ra ngoài và để khô. Lau ngay bằng khăn ẩm.
- Nước ngọt đổ vào bồn cầu không thay được việc thông tắc. Một số người tin rằng ga sủi sẽ đẩy chỗ tắc, nhưng lượng khí đó không đủ tạo lực đáng kể.
- Mua nước ngọt chỉ để tẩy rửa là tốn hơn mua giấm hay chất tẩy cặn. Mẹo chỉ có nghĩa khi tận dụng chai đã mở, đã hết ga, không ai uống nữa.
- Bồn cầu có ống xả hoặc bộ phận bằng kim loại lộ ra, hay bồn cầu tự hoại có bể vi sinh, nên hạn chế đổ nhiều chất chua thường xuyên.
Cách tự thử để biết mẹo có hợp nhà mình
Muốn biết nước ngọt có làm được gì cho bồn cầu nhà mình, bạn so trên hai vùng giống nhau thay vì nhìn cả bồn trước và sau. Ví dụ giả định: vòng ố quanh mực nước có hai phía trái và phải gần giống nhau. Buổi tối, dùng khăn giấy gấp dày thấm nước ngọt áp lên phía trái, khăn giấy thấm giấm áp lên phía phải, đậy nắp, sáng hôm sau cọ cả hai bên với cùng số lần chà.
Chụp ảnh trước và sau ở cùng một góc, cùng đèn, cùng khoảng cách. Đừng so bằng trí nhớ, vì mắt người rất dễ thấy "sạch hơn" khi đã mong đợi điều đó. Nếu hai bên không khác nhau, bạn biết lực cọ mới là thứ làm sạch, không phải nước ngọt.
Với gỉ sét, chọn hai con ốc gỉ như nhau, một con ngâm nước ngọt, một con ngâm nước lã cùng thời gian, rồi chà như nhau. Phép thử nhỏ này cho câu trả lời rõ hơn mọi video trên mạng, vì nó làm trên chính loại gỉ, loại nước, loại kim loại của nhà bạn.
Ghi lại kết quả vào một chỗ, lần sau khỏi phải thử lại. Nếu thấy giấm làm tốt bằng hoặc hơn, từ đó cứ dùng giấm, còn chai nước ngọt hết ga thì đổ đi cho gọn.
Câu hỏi thường gặp
Đổ nước ngọt có ga vào bồn cầu qua đêm có hại men sứ không?
Với bồn cầu sứ tráng men thông thường thì không đáng lo, vì axit trong nước ngọt rất loãng và men sứ chịu axit tốt. Điều cần làm là xả sạch và lau phần bắn ra ngoài để không còn đường dính lại.
Loại nước ngọt nào dùng được cho mẹo này?
Thường người ta dùng loại cola sẫm màu vì có axit photphoric. Nước ngọt chanh, cam có axit citric cũng chua nhưng thành phần khác nhau tuỳ loại, đọc bảng thành phần trên vỏ chai trước khi thử. Loại không đường không mạnh hơn, chỉ đỡ dính.
Nước ngọt có thông được bồn cầu bị tắc không?
Không. Lượng ga trong nước ngọt không đủ tạo lực đẩy chỗ tắc. Bồn cầu tắc cần dùng cây thụt, dây thông chuyên dùng hoặc gọi thợ nếu tắc sâu trong đường ống.
Cặn vàng bồn cầu lâu năm dùng gì có sẵn trong nhà?
Giấm ngâm bằng khăn giấy áp lên vùng cặn qua vài giờ rồi cọ mạnh thường khá hơn nước ngọt. Nếu cặn rất dày, chất tẩy cặn chuyên dùng kèm chổi cọ cứng là cách nhanh nhất, nhớ không dùng chung với chất tẩy khác.
Ngâm ốc vít gỉ trong nước ngọt bao lâu thì được?
Với gỉ mỏng, vài giờ thường đủ để lớp gỉ mềm ra, sau đó chà bằng bàn chải cứng. Ngâm quá lâu không giúp thêm nhiều. Quan trọng là rửa sạch, lau khô và tra dầu ngay sau khi chà để gỉ không quay lại.
Có nên mua nước ngọt chỉ để tẩy rửa không?
Không đáng. Tính theo lượng dùng, giấm và chất tẩy cặn chuyên dùng đều rẻ và hiệu quả hơn. Mẹo nước ngọt chỉ có ý nghĩa khi tận dụng chai đã mở, đã hết ga mà không ai uống.