DieuHay.comĐiều Hay
Mẹo bếp: đúng hay chỉ là lời đồn

Nấu nước dùng trong không đục: chần xương, hớt bọt, mở vung có thật cần

Chần xương, hớt bọt, mở vung, lửa liu riu: bước nào thật sự làm nước dùng trong, bước nào chỉ phụ, và vì sao nồi nước dùng sôi mạnh lại đục dù đã hớt bọt kỹ.

Large stockpot of pork bones barely simmering with lid set ajar, a fine mesh skimmer lifting grey foam, charred onion and ginger on a plate beside, steamy dawn kitchen, eye level

Bước quan trọng nhất để nước dùng trong là giữ lửa liu riu, nước chỉ lăn tăn chứ không sôi sùng sục; chần xương và hớt bọt có cơ sở và giúp nhiều, còn mở vung có ích chủ yếu vì nó giúp giữ nồi không sôi mạnh. Nồi nước dùng chần xương kỹ, hớt bọt kỹ mà để sôi mạnh vài giờ vẫn đục, vì mỡ bị đánh tan thành hạt li ti lơ lửng trong nước.

Bài này giải thích nước dùng đục do đâu, xét từng bước truyền tai, đưa quy trình ninh xương gọn cho bếp nhà, cách cứu nồi đã lỡ đục và cách tự thử. Mức kiểm chứng: dựa trên cách protein đông tụ và mỡ nhũ tương hoá khi đun sôi, điều được giải thích phổ biến trong sách nấu ăn; thời gian là khoảng tham khảo, tuỳ loại xương và nồi.

Nước dùng đục do đâu

Có hai thứ chính làm nước dùng đục. Thứ nhất là protein hoà tan từ máu và thịt bám trên xương. Khi nóng lên, chúng đông lại thành bọt xám nổi trên mặt và những mảnh vụn li ti lơ lửng. Nếu không được vớt ra, các mảnh này bị dòng nước sôi đánh vụn và phân tán khắp nồi.

Thứ hai là mỡ. Ở lửa nhỏ, mỡ tách ra và nổi thành lớp váng trên mặt, dễ vớt. Ở lửa to, nước sôi sùng sục khuấy mỡ thành những giọt rất nhỏ, trộn lẫn với gelatin và protein trong nước, tạo một thể đục như sữa. Đây chính là cách người ta cố ý nấu nước dùng trắng đục cho một số món ninh xương kiểu khác, và cũng là lý do nồi nước dùng phở, bún ở nhà bị đục dù đã hớt bọt.

Như vậy, muốn nước trong thì phải làm hai việc: bỏ bớt protein trước khi chúng phân tán, và không cho mỡ bị khuấy tan. Chần xương và hớt bọt lo việc thứ nhất, lửa liu riu lo việc thứ hai. Thiếu việc thứ hai thì việc thứ nhất làm kỹ đến đâu cũng không đủ.

Xét từng bước truyền tai

Mỗi bước được xét theo việc nó làm và mức độ cần thiết.

BướcThật sự làm gìMức kết luận
Chần xương qua nước sôi rồi rửa sạchBỏ phần lớn máu và protein dễ đông ở bề mặt xươngCó cơ sở
Ngâm xương nước muối loãng trướcRút bớt máu ở xương có nhiều máuTuỳ trường hợp
Hớt bọt trong giai đoạn đầuVớt protein đông trước khi bị đánh vụnCó cơ sở
Giữ lửa liu riu suốt quá trình ninhKhông cho mỡ nhũ tương hoá vào nướcCó cơ sở, quan trọng nhất
Mở vung hoặc đậy héHơi thoát ra, nồi khó sôi mạnh, dễ quan sátCó cơ sở
Không khuấy nồiTránh đánh vụn cặn ở đáy và mỡCó cơ sở
Nướng hành, gừng trước khi cho vàoThêm mùi thơm, màu vàng nhẹCó cơ sở về vị, không ảnh hưởng độ trong

Mở vung thường bị hiểu là "cho mùi hôi bay đi". Một phần mùi có bay theo hơi nước thật, nhưng lợi ích chính là nồi mở vung hoặc đậy hé khó bị đẩy lên sôi sùng sục, và bạn dễ thấy mặt nước để chỉnh lửa.

Quy trình ninh nước dùng trong cho bếp nhà

Áp dụng cho xương lợn, xương bò, xương gà. Thời gian ninh là khoảng tham khảo.

  1. Rửa xương, chặt khúc vừa nồi. Xương nhiều máu như xương ống bò có thể ngâm nước lạnh pha chút muối một lúc.
  2. Chần: cho xương vào nồi nước lạnh, đun tới khi sôi mạnh và nổi bọt xám nhiều, để vài phút rồi đổ bỏ toàn bộ nước.
  3. Rửa xương dưới vòi nước, cọ bỏ cặn bám. Rửa luôn cả nồi, vì thành nồi còn bám cặn.
  4. Cho xương vào nồi sạch, đổ nước lạnh ngập, đun lửa vừa. Khi gần sôi, bọt bắt đầu nổi, hạ lửa và hớt bọt cho đến khi bọt ít hẳn.
  5. Giữ lửa ở mức mặt nước chỉ lăn tăn vài bong bóng nhỏ, không sôi trào. Đậy hé vung hoặc mở hẳn.
  6. Ninh trong vài giờ tuỳ loại xương, xương gà ngắn hơn xương bò. Thêm hành, gừng nướng ở giai đoạn sau. Không khuấy.
  7. Tắt bếp, để yên một lúc cho cặn lắng, múc nhẹ từ trên xuống, lọc qua rây mịn hoặc lớp vải sạch. Hớt lớp mỡ trên mặt.

Muối và nước mắm nên nêm ở cuối, sau khi đã lọc. Nêm sớm thì nồi cạn dần sẽ mặn lên, và nước mắm đun lâu cũng mất mùi thơm.

Kết quả nên chờ đợi

Chần kỹ và ninh lửa liu riu thường cho nồi nước dùng trong vàng nhạt, nhìn thấy đáy bát. Mặt có lớp mỡ mỏng nổi thành giọt to, dễ vớt.

Chần kỹ nhưng ninh lửa to: nước vẫn đục như sữa nhạt sau vài giờ, dù bọt đã hớt. Đây là ca hay gặp nhất khi nồi đục mà người nấu không hiểu vì sao.

Không chần nhưng hớt bọt kỹ và lửa nhỏ: vẫn có thể ra nồi khá trong, nhưng tốn nhiều công hớt bọt hơn và nước có thể hơi gợn.

Mở vung ninh lâu làm nước hao nhiều hơn; cần thêm nước sôi giữa chừng nếu cạn. Thêm nước lạnh vào nồi đang ninh làm nồi tụt nhiệt rồi phải đun lại, không hại tới độ trong nếu sau đó vẫn giữ lửa nhỏ.

Ví dụ giả định: cùng một mẻ xương chia đôi, nồi để sôi lục bục suốt buổi sẽ đục rõ so với nồi giữ lăn tăn, dù hai nồi chần và hớt bọt như nhau. Đặt hai bát cạnh nhau trên nền trắng sẽ thấy ngay.

Lỡ đục rồi có cứu được không

Nồi đục do còn cặn vụn có thể đỡ nhiều bằng cách tắt bếp, để yên cho cặn lắng, múc nhẹ phần trên, lọc qua vài lớp vải sạch hoặc rây mịn lót giấy lọc. Cách này không đổi được phần đục do mỡ đã nhũ tương hoá, nhưng bỏ được phần lợn cợn.

Nồi đục do mỡ thì cách nhà bếp chuyên nghiệp hay dùng là làm trong bằng lòng trắng trứng: đánh lòng trắng với chút nước dùng nguội, đổ vào nồi nước dùng đã lọc và nguội bớt, đun lên thật từ từ. Lòng trắng đông lại thành một mảng bè nổi lên, kéo theo cặn và một phần mỡ. Vớt mảng đó ra rồi lọc lại. Cách này có cơ sở và hiệu quả, nhưng làm nước dùng mất bớt vị, và cần kiên nhẫn để không khuấy vỡ mảng bè.

Cách đơn giản hơn cho nhà: để nồi nước dùng nguội hẳn rồi cất ngăn mát qua đêm. Mỡ đông thành lớp trên mặt, lấy bỏ dễ dàng. Nước dùng sau đó trong hơn chút ít và bớt béo, dù không trong như nồi ninh đúng từ đầu.

Xương gà, xương lợn, xương bò: mỗi loại cần gì

Xương gà: ít máu, ra vị nhanh, chần nhanh hoặc chỉ cần rửa kỹ và hớt bọt. Ninh quá lâu không ngọt thêm mà dễ có mùi bở và đục. Hợp cho nồi nước dùng nhẹ, nấu trong buổi.

Xương lợn: xương ống, xương sườn, xương cục có khá nhiều máu và tuỷ, nên chần kỹ và rửa sạch. Xương ống chặt đôi ra vị nhanh hơn nhưng tuỷ dễ làm nước gợn, càng cần lửa nhỏ.

Xương bò: nhiều máu và cặn, cần ngâm, chần kỹ, có nơi nướng xương trước để thơm hơn. Thời gian ninh dài nhất trong ba loại, nên càng dễ lỡ tay để sôi mạnh trong lúc đi làm việc khác. Đặt hẹn giờ nhắc kiểm tra lửa là cách đơn giản để không quên.

Thêm thịt vào nồi: thịt nạc, thịt bắp cho vào nồi nước dùng cũng nhả protein và bọt. Nếu luộc thịt trong nồi nước dùng, cho vào sau khi đã hớt bọt xương xong, và lại hớt bọt lần nữa.

Rau củ ngọt nước: củ cải, hành tây, su hào cho vị ngọt tự nhiên và không làm đục nếu cho vào nguyên củ hoặc miếng to, vớt ra trước khi chúng nhừ nát.

Cách bạn tự thử

Phép thử cần hai nồi nhỏ và một mẻ xương chia đôi, chỉ đổi một yếu tố mỗi lần.

  1. Chia một mẻ xương làm hai phần đều nhau, chần cả hai phần như nhau.
  2. Ninh hai nồi cùng cỡ, cùng lượng nước. Nồi một giữ lửa lăn tăn, nồi hai để sôi mạnh. Cùng thời gian.
  3. Lọc cả hai, múc ra hai bát thuỷ tinh hoặc bát trắng giống nhau, chụp ảnh cạnh nhau cùng ánh sáng.
  4. Lần khác, giữ cùng mức lửa và chỉ đổi việc chần xương hay không chần.
  5. Ghi lại kết quả, loại xương và thời gian vào sổ bếp. Lần sau nấu cho đông người, bạn đã biết bước nào không được bỏ.

Phần lớn người làm phép thử này sẽ thấy mức lửa tạo khác biệt lớn hơn cả việc chần. Nhưng kết quả cụ thể với loại xương và bếp nhà bạn mới là thứ đáng tin.

Kết luận theo bốn mức

Giữ lửa liu riu, không sôi mạnh: có cơ sở, là bước quan trọng nhất. Chần xương rồi rửa sạch: có cơ sở. Hớt bọt giai đoạn đầu: có cơ sở. Không khuấy nồi: có cơ sở.

Mở vung hoặc đậy hé: có cơ sở, chủ yếu vì giúp giữ nồi không sôi mạnh và dễ theo dõi. Ngâm xương nước muối: tuỳ trường hợp, có ích với xương nhiều máu. Nướng hành gừng: có ích cho mùi, không quyết định độ trong.

Nếu phải bỏ bớt bước vì vội, có thể bỏ ngâm muối, có khi bỏ cả chần nếu chịu khó hớt bọt. Nhưng đừng bỏ lửa nhỏ. Một nồi nước dùng trong chủ yếu là thành quả của sự kiên nhẫn với ngọn lửa, hơn là của bất kỳ mẹo nào.

Cũng đừng ngại khi nồi nước dùng nhà mình không trong như nồi ở hàng phở lâu năm. Nồi to, bếp riêng, người canh lửa suốt đêm là điều kiện bếp nhà khó có. Nước dùng hơi gợn mà ngọt, thơm, nêm vừa vẫn là nồi nước dùng ngon.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nước dùng đã hớt bọt kỹ mà vẫn đục?

Thường do để nồi sôi mạnh trong lúc ninh. Nước sôi sùng sục khuấy mỡ thành giọt li ti trộn vào nước, làm nồi đục như sữa. Giữ lửa ở mức mặt nước chỉ lăn tăn sẽ khắc phục được.

Có cần chần xương trước khi ninh không?

Nên chần, vì bước này bỏ phần lớn máu và protein dễ đông ở bề mặt xương, giúp nước trong và bớt mùi. Không chần vẫn có thể ra nồi khá trong nếu hớt bọt kỹ, nhưng tốn công hơn.

Ninh xương nên đậy vung hay mở vung?

Mở vung hoặc đậy hé giúp nồi khó bị sôi mạnh và bạn dễ quan sát để chỉnh lửa. Đậy kín dễ làm nồi sôi trào và đục. Mở vung thì nước hao nhiều hơn, cần thêm nước giữa chừng.

Nước dùng bị đục rồi có làm trong lại được không?

Lọc qua vải sạch bỏ được phần lợn cợn. Muốn trong hơn có thể dùng lòng trắng trứng làm trong, nhưng tốn công và mất bớt vị. Cách đơn giản là để nguội, cất ngăn mát cho mỡ đông rồi vớt bỏ.

Khi nào nêm muối, nước mắm vào nồi nước dùng?

Nên nêm ở cuối, sau khi đã lọc và gần dùng. Nêm sớm thì nồi cạn dần sẽ mặn lên, nước mắm đun lâu cũng mất mùi thơm và có thể làm nước sẫm màu.

Ninh xương bao lâu là đủ?

Tuỳ loại xương: xương gà ngắn hơn, xương lợn vừa phải, xương bò lâu hơn. Ninh quá lâu ở lửa to không làm nước ngọt thêm mà dễ đục và có mùi. Giữ lửa nhỏ và nếm dần là cách chắc nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138