DieuHay.comĐiều Hay
Mẹo bếp: đúng hay chỉ là lời đồn

Thái hành tây không cay mắt: để lạnh, dao bén, ngậm nước hay bật quạt

Để hành tây vào tủ lạnh, dùng dao thật bén, ngậm nước hay bật quạt khi thái: mẹo nào giảm cay mắt thật, mẹo nào chỉ là cảm giác, và vì sao hành làm chảy nước mắt.

Chilled halved onion on a bamboo cutting board under a range hood, a sharp chef knife mid slice, small fan on the counter blowing sideways, cool bluish kitchen light

Ba cách giảm cay mắt thật sự có cơ sở là để hành lạnh trước khi thái, dùng dao thật bén và đưa luồng gió hoặc máy hút mùi kéo hơi hành đi khỏi mặt; ngậm nước gần như không giúp gì. Cả ba cách có cơ sở đều làm cùng một việc: giảm lượng chất gây cay bay lên tới mắt, bằng cách làm chậm phản ứng tạo ra nó, làm ít tế bào vỡ hơn, hoặc thổi nó đi chỗ khác.

Bài này giải thích chất gì trong hành làm cay mắt, xét từng mẹo kể cả những mẹo hay đi kèm như cắt gốc sau cùng, ngâm hành vào nước, đeo kính, và cách tự thử để biết mẹo nào hợp với bếp nhà mình. Mức kiểm chứng: dựa trên cơ chế hoá học đã được giải thích phổ biến trong sách khoa học thực phẩm; không có phép đo riêng, mức độ cay mỗi người cảm nhận một khác.

Vì sao hành tây làm chảy nước mắt

Trong tế bào hành có sẵn các hợp chất chứa lưu huỳnh và, ở ngăn khác của tế bào, một loại enzyme. Khi còn nguyên vẹn, hai thứ này không gặp nhau. Lúc dao cắt qua, tế bào vỡ, enzyme gặp hợp chất lưu huỳnh và trong vài giây tạo ra một chất khí dễ bay hơi. Chất khí này bay lên, gặp lớp nước mỏng trên bề mặt mắt, kích thích đầu dây thần kinh, và mắt phản xạ tiết nước để rửa trôi nó.

Có ba điểm đáng nhớ từ cơ chế này. Thứ nhất, chất gây cay chỉ sinh ra khi tế bào vỡ, nên càng nghiền nát nhiều tế bào thì càng cay. Thứ hai, phản ứng diễn ra nhanh hơn ở nhiệt độ cao và chậm lại khi lạnh. Thứ ba, chất này là khí bay lên theo không khí, nên đường đi của luồng không khí quanh thớt quyết định bao nhiêu phần tới được mắt bạn.

Mỗi mẹo giảm cay mắt có ý nghĩa hay không đều quy về ba điểm đó. Mẹo nào không tác động vào một trong ba thì nhiều khả năng chỉ là cảm giác, hoặc chỉ có ích một chút.

Xét từng mẹo một

Bảng xếp theo tác động vào cơ chế, không theo độ phổ biến.

MẹoTác động vào đâuMức kết luận
Để hành ngăn mát chừng nửa giờ trước khi tháiLàm chậm phản ứng, chất khí bay hơi ít hơnCó cơ sở
Dùng dao thật bén, thái dứt khoátÍt tế bào bị nghiền nát hơnCó cơ sở
Thái dưới máy hút mùi, hoặc quạt thổi ngang qua thớtKéo khí đi trước khi tới mắtCó cơ sở nếu luồng gió đi ra xa mặt
Cắt bỏ phần gốc sau cùngPhần gốc có nhiều mô hơn, để nguyên thì ít tế bào vỡ trong lúc tháiTuỳ trường hợp
Ngậm nước hoặc ngậm bánh mìKhông tác động vào cơ chếKém hơn cách thường
Ngâm hành đã bổ trong nướcMột phần chất tan vào nước, nhưng hành mất mùi, dao trơnTuỳ trường hợp
Đeo kính kín quanh mắtChặn khí tới mắt về mặt vật lýCó cơ sở, nhưng bất tiện

Mẹo ngậm nước được truyền đi nhiều có lẽ vì khi ngậm nước người ta vô thức thở bằng mũi và cúi thấp đầu ít hơn, hoặc vì đơn giản là đang chờ đợi hiệu quả. Không có cơ chế nào cho thấy nước trong miệng giữ được chất khí bay lên mắt.

Cách thái hành ít cay nhất, theo thứ tự

Kết hợp các mẹo có cơ sở vào một lần thái, không cần làm hết, chọn phần nào tiện với bếp nhà mình.

  1. Cho củ hành vào ngăn mát chừng nửa giờ trước khi nấu. Không cần để ngăn đá: hành đông đá sẽ mềm nhũn khi rã, không còn giòn.
  2. Mài hoặc liếc dao trước. Dao cùn phải đè mạnh, nghiền tế bào thay vì cắt.
  3. Bật máy hút mùi và thái ngay dưới đó. Nếu không có, đặt quạt nhỏ thổi ngang qua thớt, hướng ra phía ngoài, không thổi về mặt mình.
  4. Bổ đôi củ từ ngọn xuống gốc, giữ nguyên phần gốc để các lớp không bung, thái theo chiều dọc rồi chiều ngang, cắt bỏ gốc sau cùng.
  5. Đứng thẳng, không cúi sát thớt. Khoảng cách giữa mặt và thớt càng xa thì càng ít khí tới mắt.
  6. Thái xong cho hành vào bát có nắp hoặc đưa ngay vào chảo. Hành đã thái để hở trên thớt vẫn tiếp tục toả khí.

Cách giữ gốc rồi thái theo hai chiều còn có lợi phụ: thái nhanh hơn và ít đụng tay vào mặt cắt, nên tay đỡ ám mùi.

Kết quả nên chờ đợi

Không có mẹo nào về không: ngay cả khi kết hợp cả ba cách có cơ sở, người nhạy cảm vẫn có thể cay mắt nhẹ. Mục tiêu thực tế là thái hết một hai củ mà không phải dừng lại lau mắt.

Hành để lạnh thường cho khác biệt dễ nhận nhất trong các mẹo tại nhà, nhất là trong bếp nóng mùa hè. Đổi lại, nếu thái hành lạnh để phi ngay, chảo cần thêm chút thời gian để nóng lại.

Dao bén không chỉ giảm cay mà còn làm miếng hành đều, đẹp và ít chảy nước. Người hay nấu thường nhận ra dao cùn là nguyên nhân chính khiến họ cay mắt hơn trước.

Quạt và máy hút mùi có tác dụng phụ thuộc hướng gió. Quạt thổi thẳng từ sau lưng ra trước mặt có thể đẩy khí ngược lên mặt bạn. Đặt quạt ở cạnh thớt, thổi song song mặt bàn, là cách hay hơn.

Ví dụ giả định: nếu một người thường phải dừng hai ba lần để lau mắt khi thái hai củ hành ở nhiệt độ phòng, thì với hành lạnh, dao bén và quạt thổi ngang, có thể chỉ còn cay nhẹ lúc cuối. Mức chênh thật ở nhà bạn sẽ khác.

Khi nào mẹo vô ích hoặc có hại

Ngâm cả củ hành đã bóc hoặc đã bổ vào nước rồi thái có giảm cay, vì một phần chất tạo cay tan vào nước, nhưng hành mất bớt mùi, mặt cắt trơn, dao dễ trượt. Với người mới cầm dao, mặt hành trơn là rủi ro đứt tay thật hơn nhiều so với cay mắt.

Mẹo cho hành vào ngăn đá thật lâu cho khỏi cay làm hành mất độ giòn khi rã, chảy nước khi xào. Hợp với món nấu nhừ, không hợp với món trộn, salad hay hành tây xào giòn.

Mẹo thắp nến cạnh thớt để "đốt khí cay" thỉnh thoảng được nhắc. Ngọn nến nhỏ không đủ đốt lượng khí tản trong không khí; cái nó làm được nhiều nhất là tạo một chút luồng khí bốc lên. Đặt lửa trần sát chỗ thao tác dao cũng là thói quen không nên có trong bếp.

Khi mắt đã cay, dụi mắt bằng tay vừa thái hành sẽ đưa thêm nước hành vào mắt. Rửa tay trước, rồi rửa mắt bằng nước sạch. Nếu mắt đỏ rát kéo dài sau khi đã rửa, hoặc người hay bị kích ứng mắt, nên hỏi ý kiến bác sĩ thay vì tự xử lý.

Cách bạn tự thử ở nhà

Cảm giác cay rất chủ quan, nên phép thử cần giữ mọi thứ khác như nhau và chỉ đổi một yếu tố.

  1. Mua hai củ hành cùng mẻ, cùng cỡ. Một củ để ngăn mát nửa giờ, củ kia để ngoài.
  2. Thái hai củ vào hai thời điểm khác nhau trong ngày, cùng một con dao, cùng chỗ đứng, cùng kiểu thái.
  3. Ghi lại sau bao lâu thì bắt đầu cay và bạn có phải dừng lại không. Không cần đồng hồ chính xác, ghi theo từng phần củ hành cũng được.
  4. Lần sau, giữ cả hai củ cùng nhiệt độ và chỉ đổi dao: một lần dao cùn quen dùng, một lần dao vừa liếc.
  5. Nếu muốn khách quan hơn, nhờ người nhà thái mà không nói củ nào đã để lạnh.

Bước cuối nghe có vẻ cầu kỳ, nhưng chính nó giúp tách hiệu quả thật khỏi cảm giác "đã làm mẹo nên chắc đỡ cay". Danh mục Tự thử một mẹo của Điều Hay có bài riêng về cái bẫy này.

Hành tím, hành để lâu và hành mới: độ cay khác nhau thế nào

Không phải củ hành nào cũng cay mắt như nhau. Hành tây vỏ vàng, củ chắc, để lâu thường cay hơn hành tây vỏ trắng hay loại hành ngọt củ dẹt. Hành tím ta củ nhỏ, nhiều lớp, mỗi lần bóc và thái phải cắt qua nhiều mặt hơn, nên dù củ bé người ta vẫn thấy cay. Hẹ và tỏi tây phần thân trắng cũng có cùng cơ chế nhưng nhẹ hơn.

Độ tươi cũng có phần. Hành mới thu hoạch nhiều nước, mặt cắt ướt, khí cay bay ra nhanh trong vài giây đầu. Hành đã mọc mầm hoặc mềm, nhũn ở giữa thì thường bị dập nhiều hơn khi thái, vừa cay vừa kém thơm. Củ như vậy nên cắt bỏ phần nhũn trước, phần còn chắc vẫn dùng được nếu không có mùi lạ.

Bếp nhà cũng quyết định nhiều: bếp kín, nóng, không có cửa sổ thì khí cay đọng lại quanh người thái. Cùng một củ hành, thái ở bàn gần cửa sổ đang mở có thể dễ chịu hơn hẳn thái trong góc bếp kín. Đây là lý do mẹo bật quạt, mở cửa thường được nhắc chung, và nó có cơ sở như đã giải thích ở phần cơ chế.

Kết luận theo bốn mức

Để hành lạnh trước khi thái: có cơ sở. Dùng dao bén: có cơ sở. Thái dưới máy hút mùi hoặc quạt thổi ngang qua thớt ra xa mặt: có cơ sở, với điều kiện hướng gió đúng.

Cắt gốc sau cùng và ngâm hành vào nước: tuỳ trường hợp. Cái đầu có ích nhỏ và tiện cho kỹ thuật thái; cái sau giảm cay nhưng mất mùi và làm dao trơn. Đeo kính kín: hiệu quả nhưng ít ai muốn đeo khi nấu cơm hằng ngày.

Ngậm nước, ngậm bánh mì: kém hơn cách thường. Thắp nến cạnh thớt: không nên, vì tác dụng không đáng kể mà thêm lửa trần chỗ thao tác dao. Nếu chỉ chọn một việc, để hành vào ngăn mát trước khi nấu là đơn giản và đáng làm nhất.

Một gợi ý nhỏ cho nhà hay nấu: giữ sẵn vài củ hành trong ngăn mát thay vì để rổ ngoài bếp. Hành tây để ngăn mát vẫn giữ được khá lâu nếu khô ráo, và lần nào lấy ra thái cũng đã là hành lạnh, không cần nhớ làm mẹo trước nửa giờ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao thái hành tây lại chảy nước mắt?

Khi dao làm vỡ tế bào hành, enzyme gặp hợp chất chứa lưu huỳnh và tạo ra một chất khí dễ bay hơi. Khí này bay lên mắt, kích thích dây thần kinh và mắt tiết nước để rửa trôi. Hành càng bị nghiền nát nhiều thì càng cay.

Để hành tây vào ngăn đá có hết cay mắt không?

Hành lạnh giảm cay rõ, nhưng không cần để ngăn đá. Ngăn mát chừng nửa giờ là đủ. Hành đông đá khi rã sẽ mềm và chảy nước, không còn hợp với món xào giòn hay món trộn.

Ngậm nước khi thái hành có tác dụng không?

Gần như không. Chất gây cay bay thẳng lên mắt theo không khí, nước trong miệng không giữ được nó. Cảm giác đỡ cay nếu có thường đến từ việc đứng thẳng hơn hoặc chờ đợi hiệu quả.

Thái hành gần bếp đang đun có cay hơn không?

Thường là có, vì không khí nóng bốc lên mang theo khí cay và hành ấm lên thì phản ứng nhanh hơn. Thái xa bếp nóng, dưới máy hút mùi đang chạy, sẽ dễ chịu hơn.

Bị cay mắt khi thái hành thì xử lý thế nào?

Ngừng thái, rửa sạch tay rồi mới chạm vào mặt, rửa mắt bằng nước sạch và lùi ra chỗ thoáng. Cảm giác cay thường hết nhanh. Nếu mắt đỏ rát kéo dài hoặc nhìn mờ, nên đi khám mắt.

Hành tím, hành lá có làm cay mắt như hành tây không?

Hành tím và hẹ cũng có cơ chế tương tự nên vẫn gây cay, mức độ tuỳ loại và độ tươi. Hành lá phần lá xanh ít cay hơn nhiều. Các mẹo để lạnh và dao bén áp dụng được cho cả hành tím.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138