DieuHay.comĐiều Hay
Mẹo giặt giũ và quần áo

Khoá kéo bị kẹt, bị rít: chà bút chì, xà phòng hay nến — mẹo nào ăn thật

Bút chì, xà phòng khô, sáp nến đều bôi trơn được khoá kéo rít, mỗi thứ hợp một loại răng. Khoá kẹt vì vải mắc, răng lệch hay con chạy há miệng thì bôi trơn không ăn thua.

Macro view of fingers rubbing a graphite pencil tip along the metal teeth of a jacket zipper laid on a wooden table, side light from a window, warm brown and teal

Khoá kéo bị rít, kéo nặng tay thì chà bút chì, xà phòng bánh khô hay sáp nến đều có tác dụng thật, vì cả ba là chất bôi trơn khô làm giảm ma sát giữa con chạy và răng khoá. Bút chì hợp với răng kim loại, xà phòng và sáp hợp với răng nhựa và khoá xoắn. Nhưng nếu khoá kẹt vì vải mắc vào con chạy, răng bị lệch, gãy hay con chạy đã há miệng, không chất bôi trơn nào giải quyết được.

Phân biệt rít và hỏng là bước quyết định, vì bôi trơn khoá đã hỏng cơ khí chỉ làm mất thời gian và có thể làm bẩn vải. Bài này giải thích từng loại khoá kéo, so ba mẹo bôi trơn, cách gỡ vải mắc, nhận biết khoá hỏng cần thay con chạy và cách giặt để khoá bền lâu. Mức kiểm chứng: dựa trên cấu tạo khoá kéo và tính chất của các chất bôi trơn khô phổ thông; không có số đo riêng.

Cấu tạo khoá kéo: biết để đoán đúng bệnh

Khoá kéo có ba phần chính: hai hàng răng gắn trên hai dải vải, con chạy trượt dọc hai hàng răng, và hai chặn ở đầu và cuối. Bên trong con chạy là một rãnh hình chữ Y. Khi kéo lên, rãnh ép hai hàng răng vào nhau để chúng móc khít; khi kéo xuống, phần nêm ở giữa tách chúng ra. Toàn bộ chuyển động dựa vào ma sát vừa phải giữa con chạy và răng.

Có ba loại răng hay gặp. Răng kim loại thường thấy ở quần jean, áo khoác, túi xách; chắc nhưng dễ bị oxy hoá, bám bụi và rít. Răng nhựa đúc thành từng chiếc to thường thấy ở áo khoác thể thao, áo phao; nhẹ, ít gỉ. Khoá xoắn làm từ một sợi nhựa cuốn thành vòng, thường thấy ở váy, gối, vali, túi vải; mềm, uốn được, nhưng răng dễ biến dạng nếu bị kéo lệch.

Rít là khi ma sát tăng do bụi, gỉ, cặn bột giặt, keo hồ vải bám vào răng. Kẹt là khi có vật cản hoặc chi tiết bị hỏng. Hỏng phổ biến nhất là con chạy há miệng sau nhiều năm, không còn ép đủ chặt, khiến khoá kéo lên rồi tự bung ra phía sau.

So ba mẹo bôi trơn

Ba mẹo đều dựa trên cùng một nguyên tắc là đặt một lớp chất bôi trơn khô mỏng lên răng. Khác nhau ở chỗ hợp với loại răng nào và để lại gì trên vải.

MẹoChất bôi trơn là gìHợp vớiMặt trái
Chà ruột bút chìThan chì, chất bôi trơn khô dạng bột lớpRăng kim loại, khoá quần jean, túi xáchĐể lại vết xám trên vải sáng màu nếu chà lan
Chà xà phòng bánh khôLớp xà phòng trơn mỏngRăng nhựa, khoá xoắnGặp ẩm có thể hơi dính, cần chải bỏ phần thừa
Chà sáp nến trắngLớp sáp trơnRăng nhựa, khoá xoắn, vali, lềuBám bụi theo thời gian, sáp màu có thể để vết
Dầu ăn, dầu máyChất bôi trơn lỏngKhông nên dùng cho khoá trên vảiThấm loang thành vết dầu khó giặt, bắt bụi
Son dưỡng môiSáp và dầuTạm thời khi đang ở ngoàiCó dầu và hương liệu, dễ để vết trên vải

Với khoá rít nhẹ, mẹo nào trong ba mẹo đầu cũng cho kết quả rõ ngay lần đầu. Khác biệt chủ yếu nằm ở chuyện có để lại vết trên vải hay không, nên chọn theo màu vải và loại răng.

Bôi trơn khoá rít cho đúng

Làm theo thứ tự dưới đây để lớp bôi trơn bám vào răng chứ không bám vào vải.

  1. Kéo con chạy xuống hết, đặt khoá trên mặt phẳng.
  2. Chải sạch bụi, xơ vải bám trong răng bằng bàn chải đánh răng cũ khô. Nhiều khoá rít chỉ vì xơ vải và cát, chải xong đã trơn.
  3. Chọn chất bôi trơn theo loại răng: bút chì cho răng kim loại, xà phòng khô hoặc sáp trắng cho răng nhựa và khoá xoắn.
  4. Chà nhẹ dọc theo đỉnh răng ở cả hai hàng, tránh chà lan sang dải vải.
  5. Kéo con chạy lên xuống năm bảy lần để chất bôi trơn phân bố đều vào trong rãnh.
  6. Lau phần thừa bằng khăn khô. Với bút chì, dùng khăn hơi ẩm lau nhẹ phần than chì lan ra vải sáng màu.
  7. Thử kéo lại. Nếu vẫn nặng ở một đoạn cụ thể, xem kỹ đoạn đó có răng lệch hay không.

Với khoá vali, lều trại, ba lô hay dùng ngoài trời, nên chải sạch cát trước rồi mới bôi, vì cát lẫn vào sáp sẽ thành hỗn hợp mài mòn răng nhanh hơn.

Khi khoá kẹt vì vải mắc vào con chạy

Đừng giật mạnh. Kéo mạnh làm vải bị cuốn sâu hơn vào rãnh, có thể rách vải lót và làm con chạy bị nong rộng.

Kéo ngược chiều nhẹ nhàng. Giữ dải vải bị mắc căng ra theo hướng ngược với con chạy, đồng thời đẩy con chạy lùi lại từng chút. Phần lớn trường hợp vải nhả ra sau vài lần lắc nhẹ.

Dùng vật đầu tù để gỡ. Nếu vải bị kẹp chặt, dùng que gỗ nhỏ hoặc đầu thìa nhựa đẩy nhẹ mép vải ra khỏi khe con chạy. Tránh dùng dao, kéo nhọn vì dễ cắt vào vải.

Bôi chút xà phòng khô quanh chỗ mắc. Lớp trơn giúp vải trượt ra dễ hơn. Đây là chỗ mẹo bôi trơn có ích trong trường hợp kẹt.

Kiểm tra vải sau khi gỡ. Nếu mép vải lót đã sờn và hay bị cuốn vào, may lại một đường chỉ giữ mép vải xa răng khoá sẽ tránh lặp lại.

Dấu hiệu khoá đã hỏng, bôi trơn không ăn thua

Các trường hợp dưới đây là hỏng cơ khí. Bôi trơn có thể làm kéo nhẹ hơn một chút nhưng không làm khoá hoạt động lại bình thường.

  • Khoá kéo lên được nhưng răng phía sau con chạy tự tách ra: con chạy đã há miệng, không còn ép đủ chặt.
  • Có một đoạn răng bị lệch, cong hoặc gãy: con chạy đi tới đó là kẹt hoặc bung.
  • Răng khoá xoắn bị bẹp, biến dạng sau khi bị kéo lệch hay bị là nóng.
  • Con chạy bị nứt, mất tay kéo, hoặc chặn cuối bị rơi khiến con chạy tuột ra khỏi răng.
  • Dải vải hai bên răng bị rách, sờn, răng lỏng khỏi vải.

Con chạy há miệng nhẹ đôi khi có người bóp lại bằng kìm, nhưng bóp quá tay làm nứt con chạy hoặc kẹt hẳn; nếu muốn thử, bóp rất nhẹ từng chút ở hai bên và thử lại sau mỗi lần. Thay con chạy hay thay cả khoá ở tiệm sửa quần áo thường là cách bền hơn, nhất là với áo khoác và vali còn tốt.

Khoá kéo trên từng món đồ: chỗ hay gặp chuyện

Quần jean. Khoá kim loại ngắn, chịu lực kéo khi ngồi. Rít thường do cặn bột giặt và gỉ nhẹ ở răng; bút chì là đủ. Khoá tự tụt xuống khi đang mặc là do nút khoá trên con chạy hỏng, cần thay con chạy loại có chốt giữ.

Áo phao, áo khoác thể thao. Răng nhựa to, hai đầu có chốt cài. Chuyện hay gặp là chốt cài cuối bị lệch hoặc mòn, kéo mãi không vào. Xà phòng khô giúp chốt trượt vào dễ hơn, nhưng chốt đã mòn thì cần thay.

Vali, ba lô du lịch. Khoá xoắn dài, chịu lực căng khi đồ bên trong nhiều. Bung răng thường do kéo khi nắp bị căng. Sáp nến trắng hợp nhất, cộng với ép nắp trước khi kéo.

Áo váy khoá giọt nước, khoá ẩn. Răng nhỏ, con chạy bé, nằm khuất sau đường may. Rất dễ mắc vải lót. Kéo chậm, giữ vải lót tách khỏi răng bằng tay còn lại; bôi trơn bằng một lớp xà phòng khô thật mỏng.

Giày bốt, giày có khoá bên hông. Hay bám bùn cát, rít nặng vào mùa mưa. Chải sạch và để khô trước, sau đó mới bôi trơn; bôi khi còn bùn chỉ làm tệ hơn.

Giặt và dùng thế nào để khoá kéo bền

Phần lớn khoá kéo hỏng sớm vì cách giặt và cách kéo hằng ngày. Trước khi giặt, kéo khoá lên hết để răng không móc vào đồ khác và không bị bẻ lệch trong lồng máy; lộn trái áo có khoá kim loại để răng không cào vào mặt vải khác. Không là trực tiếp lên khoá xoắn bằng nhựa vì nhiệt làm răng biến dạng; là quanh khoá hoặc là qua một lớp vải.

Khi kéo, giữ hai dải vải thẳng hàng ở phía dưới con chạy, nhất là với áo khoác dài, vali đầy. Kéo khoá vali khi bên trong bị nhồi căng là nguyên nhân phổ biến làm bung răng; nên ép nắp vali xuống trước rồi mới kéo. Túi xách, ba lô đầy quá cũng vậy.

Định kỳ chải sạch bụi cát ở khoá ba lô, lều, giày, vali dùng ngoài trời. Bôi trơn nhẹ trước mùa đi du lịch hoặc trước mùa lạnh khi lấy áo khoác ra dùng lại. Những việc này mất vài phút nhưng giữ khoá kéo dùng được lâu như chính món đồ.

Tự thử và kết luận

Cách tự thử: tìm một chiếc khoá rít trong nhà, ví dụ khoá túi xách cũ hay khoá quần jean. Chia khoá làm hai đoạn, đoạn trên chải sạch và bôi trơn theo loại răng, đoạn dưới chỉ chải sạch. Kéo con chạy qua từng đoạn và để ý lực tay. Lặp lại sau một tuần dùng để xem độ trơn giữ được bao lâu. Nếu cả hai đoạn trơn như nhau, khoá của bạn chỉ rít vì bụi, không cần bôi gì.

Kết luận theo bốn mức: chà bút chì cho răng kim loại, xà phòng khô hoặc sáp trắng cho răng nhựa và khoá xoắn là có cơ sở khi khoá rít do ma sát. Bôi dầu ăn, dầu máy lên khoá trên quần áo là không nên vì để vết dầu. Với khoá há miệng, răng lệch, gãy, mọi mẹo bôi trơn đều kém hơn cách thường là thay con chạy hoặc thay khoá.

Câu hỏi thường gặp

Chà bút chì vào khoá kéo có làm bẩn áo không?

Có thể để lại vết xám nhạt nếu chà lan sang vải sáng màu. Chỉ chà lên đỉnh răng, kéo con chạy vài lần rồi lau phần thừa bằng khăn khô hoặc hơi ẩm. Với áo trắng, xà phòng khô hoặc sáp trắng an toàn hơn.

Khoá kéo kéo lên rồi tự bung ra phía sau là bị gì?

Thường là con chạy đã há miệng sau thời gian dùng, không còn ép hai hàng răng đủ chặt. Bôi trơn không sửa được lỗi này. Thay con chạy ở tiệm sửa quần áo là cách bền nhất; bóp con chạy bằng kìm chỉ là tạm thời và dễ làm nứt.

Có nên dùng dầu ăn bôi khoá kéo vali không?

Không nên. Dầu thấm loang sang vải, bắt bụi cát và để lại vết khó giặt. Với vali, chải sạch cát rồi chà sáp nến trắng hoặc xà phòng khô lên răng là cách gọn và sạch hơn.

Khoá kéo bị mắc vải lót thì gỡ thế nào cho khỏi rách?

Không giật mạnh. Giữ dải vải bị mắc căng theo hướng ngược với con chạy, đẩy con chạy lùi từng chút, có thể dùng que gỗ đầu tù đẩy mép vải ra. Bôi chút xà phòng khô quanh chỗ mắc giúp vải trượt ra dễ hơn.

Khoá xoắn bằng nhựa bị bẹp răng có sửa được không?

Răng bẹp nhẹ đôi khi có thể nắn lại bằng tay khi chưa gãy, nhưng thường không bền. Nếu đoạn bị bẹp dài hoặc khoá hay bung ở đó, thay khoá là lựa chọn chắc chắn hơn. Tránh là nóng trực tiếp lên khoá nhựa để không làm bẹp răng.

Bao lâu nên bôi trơn khoá kéo một lần?

Không cần định kỳ cứng nhắc. Bôi khi thấy kéo nặng tay, và trước mùa sử dụng với đồ ít dùng như áo khoác mùa lạnh, vali, lều. Khoá dùng ngoài trời nhiều cát bụi nên chải sạch thường xuyên hơn việc bôi trơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138