Muốn giữ hành lá và rau thơm tươi gần một tuần, cách hợp với đa số loại lá mềm là để rau khô ráo, cuộn trong giấy ăn hơi ẩm, cho vào hộp hoặc túi kín rồi cất ngăn mát; còn cắm cốc nước hợp với loại có thân, có rễ như hành lá, rau mùi còn rễ và húng quế. Không có một mẹo đúng cho mọi loại rau: húng quế sợ lạnh, rau mùi sợ úng, hành lá thì gần như cách nào cũng sống được.
Mẹo cắm cốc nước và mẹo cuộn giấy ăn đều có cơ sở, xếp mức «có cơ sở» nếu dùng đúng loại rau. Bài dựa trên cơ chế mất nước và hô hấp của rau lá cùng khuyến nghị bảo quản phổ thông; số ngày trong bài là ví dụ giả định, rau nhà bạn tươi lâu hay mau còn tuỳ lúc mua.
Vì sao rau thơm héo nhanh hơn rau ăn lá thường
Rau thơm là những cây lá mỏng, diện tích bề mặt lớn so với khối lượng, lại hay được bán thành bó nhỏ đã cắt rễ. Ngay sau khi cắt, lá vẫn tiếp tục thở và thoát hơi nước qua các lỗ khí trên mặt lá, nhưng không còn rễ để hút nước bù. Chỉ cần vài giờ nằm trên bàn bếp nóng, bó rau mùi đã rũ xuống. Đó là héo do mất nước, giai đoạn đầu vẫn hồi lại được.
Nguy cơ thứ hai đi theo chiều ngược lại: rau bị ướt đọng nước giữa các kẽ lá, nhốt trong túi kín. Lá mềm gặp nước đọng và hơi ấm thì nhũn, đen, nhớt, có mùi hôi chỉ sau vài ngày. Đây không còn là héo mà là bắt đầu hỏng, không cứu được.
Như vậy giữ rau thơm là giữ một thế cân bằng: đủ ẩm để lá không mất nước, nhưng không có nước đọng trên lá; đủ mát để lá thở chậm lại, nhưng không lạnh tới mức làm tổn thương những loại không chịu lạnh. Ba mẹo phổ biến chỉ là ba cách khác nhau để đạt thế cân bằng đó.
Cũng cần biết rằng rau thơm ở chợ đã trải qua một quãng đường trước khi tới tay bạn: cắt từ sáng sớm, bó lại, có khi được tưới nước cho trông tươi, nằm trên sạp cả buổi. Bó rau mua lúc chợ vừa mở, lá cứng, gốc còn trắng tươi sẽ giữ được lâu hơn hẳn bó mua lúc trưa đã rũ. Mẹo giữ tươi chỉ kéo dài được phần đời còn lại của bó rau, không làm cho bó rau đã mệt trở thành bó rau mới.
Loại rau nào hợp cách nào
Bảng dưới gom những loại rau thơm hay có trong bếp Việt và cách giữ hợp với từng nhóm. Đây là gợi ý theo đặc tính chung của cây, không phải quy tắc cứng.
| Loại rau | Cách hợp nhất | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Hành lá | Cắm cốc nước có rễ, hoặc cuộn giấy ăn để ngăn mát | Để ướt trong túi kín |
| Rau mùi (ngò rí) còn rễ | Cắm cốc nước, chụp túi lỏng lên ngọn, để ngăn mát | Ngâm cả lá trong nước |
| Húng quế, rau quế | Cắm cốc nước, để ngoài nơi mát, tránh nắng | Để ngăn mát lâu ngày |
| Thì là, tía tô, kinh giới, húng lủi | Cuộn giấy ăn hơi ẩm, hộp kín, ngăn mát | Rửa xong cất khi còn đọng nước |
| Ngò gai, lá lốt | Cuộn giấy ăn hoặc túi có đục vài lỗ, ngăn mát | Để chung với rau đang dập úng |
| Sả, gừng, ớt | Ngăn mát hoặc ngăn đá tuỳ mục đích | Để nơi ẩm kín gây mốc |
Nguyên tắc chung rút ra từ bảng: rau có thân rõ, có rễ thì nước giúp nhiều; rau lá nhỏ, mềm, đã cắt rễ thì giấy ăn ẩm và hộp kín giúp nhiều hơn. Húng quế là ngoại lệ đáng nhớ nhất vì nó ghét lạnh.
Cắm cốc nước: làm sao cho rau không thối gốc
Mẹo cắm cốc nước thực chất là biến bó rau thành một bình hoa: thân hút nước thay cho rễ đã mất. Làm đúng thì hành lá và rau mùi còn rễ đứng tươi khá lâu.
- Nhặt bỏ lá vàng, lá dập trước. Một lá úng có thể làm nhũn cả bó.
- Cắt xéo một lát mỏng ở gốc để mở mặt hút nước mới, giống cách cắm hoa.
- Đổ nước sạch vừa ngập phần gốc và một đoạn thân ngắn, không để lá chạm nước.
- Rau mùi và hành lá: chụp lỏng một túi ni lông lên phần ngọn, đặt cả cốc vào ngăn mát cửa tủ, nơi ít bị gió lạnh thổi trực tiếp.
- Húng quế: không chụp túi, để cốc ở chỗ thoáng mát trong bếp, tránh nắng rọi và tránh hơi nóng từ bếp.
- Thay nước mỗi ngày hoặc cách ngày. Nước đục, có mùi hay gốc nhớt là dấu hiệu phải rửa cốc, cắt bỏ phần gốc nhũn.
Với hành lá còn rễ trắng, cắm nước vài ngày bạn sẽ thấy phần lá giữa mọc dài lên. Đó là cây đang sống nhờ phần củ, cắt dùng dần được thêm một hai lứa lá mảnh hơn lứa đầu.
Cuộn giấy ăn hơi ẩm: vì sao cách này giữ được lâu
Cách cuộn giấy ăn làm hai việc cùng lúc. Giấy hơi ẩm tạo một lớp không khí ẩm quanh lá, nên lá mất nước chậm. Đồng thời giấy hút đi những giọt nước đọng thừa, không để chúng nằm trên mặt lá gây nhũn. Cho cuộn rau vào hộp có nắp hoặc túi khoá kín rồi để ngăn mát thì thêm cái lạnh vừa phải làm lá thở chậm lại. Hộp cứng tốt hơn túi mềm ở chỗ nó không để các món khác trong tủ đè bẹp lá, mà lá dập là chỗ bắt đầu nhũn.
Chữ quan trọng là "hơi ẩm". Giấy ướt sũng thì thành ra ngâm rau trong nước, hỏng nhanh hơn để trần. Cách làm thường thấy là xịt nhẹ hoặc vắt thật kiệt một tờ giấy ăn loại dày, trải ra, đặt rau khô ráo lên, cuộn lỏng tay như cuộn bánh tráng rồi cho vào hộp. Nếu hộp lớn, lót thêm một tờ giấy khô dưới đáy để hút nước nhỏ giọt.
Mỗi hai ba ngày mở hộp ra xem một lần: giấy khô hẳn thì làm ẩm nhẹ lại, giấy ướt đẫm thì thay tờ khác, lá nào bắt đầu ngả vàng hay nhũn thì nhặt bỏ ngay. Thao tác này mất chưa tới một phút mà giữ cho cả hộp không bị kéo hỏng theo một vài lá.
Rửa trước hay rửa sau, và những sai lầm thường gặp
Rửa rồi mới cất là con dao hai lưỡi. Rửa trước tiện cho lúc nấu, nhưng nước đọng trong kẽ lá là nguyên nhân hỏng số một. Nếu muốn rửa trước, phải làm ráo thật kỹ bằng rổ quay rau hoặc trải ra khăn sạch thấm khô rồi mới cuộn. Không có thời gian làm ráo thì cất nguyên chưa rửa, khi dùng mới rửa.
Để rau sát vách trong cùng tủ lạnh. Vách sau ngăn mát thường lạnh nhất, có tủ còn đóng tuyết nhẹ. Rau thơm để sát đó bị lạnh cóng, lá thâm và úng khi lấy ra. Chỗ hợp hơn là ngăn rau phía dưới hoặc cánh cửa.
Nhét chung với trái cây chín. Táo, chuối, xoài chín thải khí làm rau lá vàng nhanh hơn. Rau thơm nên có hộp riêng.
Mua quá nhiều một lần. Rau thơm rẻ, bó nhỏ, mua đủ dùng hai ba ngày rồi mua lại thường tươi hơn bất kỳ mẹo nào. Mẹo giữ chỉ là để cứu phần mua dư.
Để húng quế ngăn mát như các loại khác. Húng quế gặp lạnh lâu thì lá chuyển đen sẫm, mềm và mất mùi. Nếu bắt buộc phải để tủ lạnh, chỉ để một hai ngày, bọc giấy khô và để ở vị trí ấm nhất của tủ.
Tự thử để biết cách nào hợp với bếp nhà mình
Tủ lạnh mỗi nhà lạnh khác nhau, chợ mỗi nơi bán rau tươi khác nhau, nên cách hợp nhất là tự so sánh một lần. Khung thử dưới đây gọn, dùng một bó rau mùi còn rễ làm ví dụ giả định.
- Mua một bó rau mùi còn rễ, chia làm ba phần gần bằng nhau.
- Phần một cắm cốc nước có chụp túi, phần hai cuộn giấy ăn hơi ẩm cho vào hộp, phần ba để nguyên trong túi ni lông của chợ. Cả ba đặt cùng tầng ngăn mát.
- Không rửa phần nào trước khi thử, để chỉ có một khác biệt là cách giữ.
- Mỗi sáng mở ra xem, chụp một ảnh chung ba phần trong cùng ánh sáng.
- Ghi ngày mà mỗi phần bắt đầu có lá vàng hoặc nhũn. Phần nào giữ lâu nhất là cách hợp với tủ nhà bạn cho loại rau đó.
Muốn biết thêm về húng quế, làm thêm một cốc để ngoài bếp. Đa số người thử lần đầu ngạc nhiên vì cốc để ngoài lại giữ húng quế đẹp hơn cốc trong tủ.
Khi nào rau thơm phải bỏ và kết luận
Héo do mất nước, lá rũ nhưng vẫn xanh, không mùi lạ thì còn cứu được bằng cách ngâm gốc vào nước mát một lúc. Còn những dấu hiệu sau là rau đã hỏng: lá nhớt, nhũn thành mảng, có màu nâu đen ướt, có mùi hôi chua, có mốc trắng ở gốc hay trong kẽ lá. Gặp bó rau như vậy thì nhặt bỏ hẳn phần hỏng, phần còn lại chỉ dùng nếu còn chắc, xanh và thơm bình thường; nếu cả bó đã nhớt thì bỏ cả bó. Rau thơm hay ăn sống, nên càng cần cẩn thận hơn rau nấu chín.
Kết luận: mẹo cắm cốc nước và mẹo cuộn giấy ăn đều ở mức «có cơ sở», vì chúng xử lý đúng hai nguyên nhân làm rau thơm hỏng là mất nước và đọng nước. Cái sai thường gặp không nằm ở mẹo mà ở chỗ dùng một mẹo cho mọi loại rau. Nhớ ba điều là đủ: rau có thân và rễ thì cắm nước, rau lá mềm thì cuộn giấy ẩm cho vào hộp, húng quế thì tránh lạnh. Cộng thêm thói quen mua vừa đủ, bếp nhà bạn gần như lúc nào cũng có rau thơm tươi.
Câu hỏi thường gặp
Cắm hành lá vào cốc nước để ngoài hay để tủ lạnh tốt hơn?
Hành lá chịu được cả hai. Để ngoài nơi mát, thay nước đều, hành còn mọc thêm lá mới; để ngăn mát có chụp túi thì lá giữ xanh lâu hơn nhưng không mọc thêm. Nhà nóng, bếp hấp nắng thì nên để ngăn mát.
Vì sao húng quế để tủ lạnh bị đen lá?
Húng quế là cây ưa ấm, lá gặp nhiệt độ ngăn mát lâu thì tế bào bị tổn thương, chuyển màu đen sẫm, mềm và mất mùi thơm. Cách hợp hơn là cắm cốc nước để ở chỗ thoáng mát trong bếp, tránh nắng chiếu trực tiếp.
Có nên ngâm cả bó rau mùi vào nước cho tươi lâu không?
Không nên ngâm cả lá lâu. Lá rau mùi mềm, ngâm lâu dễ úng và nhũn, lại mất mùi. Chỉ nên ngâm phần gốc, giữ lá khô; nếu rau đã héo rũ thì ngâm cả bó vào nước mát một lúc ngắn để lá hồi rồi vớt ra làm ráo.
Giấy ăn loại nào dùng để cuộn rau thơm?
Nên dùng giấy ăn loại dày, không mùi, không in hoa, để khi làm ẩm không bị bở rách dính vào lá. Giấy chỉ cần hơi ẩm, vắt kiệt hoặc xịt nhẹ, không được ướt sũng vì như vậy là ngâm rau trong nước.
Rau thơm có thể để ngăn đá không?
Có thể, nhưng khi rã đông lá sẽ mềm nhũn, không còn ăn sống được. Rau thơm đông đá chỉ hợp để thả vào nồi canh, nồi kho hay xay làm sốt. Một cách hay dùng là thái nhỏ, cho vào khay đá với chút nước hoặc dầu ăn rồi cấp đông thành từng viên.
Hành lá cắm nước mọc lại được mấy lần?
Thường hành lá cắm nước còn rễ mọc lại được một hai lứa lá, lứa sau mảnh và nhạt hơn lứa đầu vì củ hành cạn dần chất dự trữ. Muốn mọc lâu hơn thì trồng phần gốc vào chậu đất nhỏ đặt chỗ có nắng.