DieuHay.comĐiều Hay
Mẹo trồng cây, cắm hoa: thực hư

Giâm cành bằng mật ong, nước giá đỗ thay thuốc kích rễ: thực hư

Mật ong không chứa chất kích rễ, chỉ giúp mặt cắt đỡ thối; nước giá đỗ có chất sinh trưởng rất ít, khó tin cậy. Cành ra rễ nhờ chọn cành đúng và giữ ẩm.

Close view of hands dipping a fresh green cutting into a small glass dish of golden honey beside a tray of moist soil on a shaded balcony shelf

Mật ong không phải thuốc kích rễ. Nó không chứa chất điều hoà sinh trưởng giúp tế bào hình thành rễ; điều mật ong làm được là bao lấy mặt cắt, hạn chế vi khuẩn và nấm, nên cành giâm đỡ thối gốc. Nước giá đỗ xay có chứa một lượng rất nhỏ chất sinh trưởng tự nhiên của hạt đang nảy mầm, nhưng lượng đó không ổn định, nước lại dễ lên men chua. Với cây dễ ra rễ, cả hai cách đều có vẻ “ăn” vì cành đằng nào cũng ra rễ; với cây khó ra rễ, chúng không thay được bột hoặc dung dịch kích rễ bán sẵn.

Điều quyết định cành giâm có sống hay không nằm ở chọn cành, cắt đúng chỗ, giữ ẩm không khí mà không úng đất, và để chỗ sáng nhưng không nắng gắt. Bài này giải thích từng mẹo, cách giâm đúng cho nhà phố, và cách tự thử với ba nhóm cành. Mức kiểm chứng: dựa trên sinh lý ra rễ của cây và kinh nghiệm nhân giống phổ biến; số ngày và tỷ lệ nêu trong bài là ví dụ giả định.

Cành giâm ra rễ nhờ cái gì

Khi một đoạn cành bị cắt rời và cắm xuống đất ẩm, những tế bào gần mặt cắt và quanh các mắt lá có khả năng chuyển hoá thành tế bào rễ. Quá trình này được điều khiển chủ yếu bởi một nhóm chất gọi là auxin, do chính đọt non và lá trên cành sản xuất rồi dồn xuống phía dưới. Vì vậy cành có đọt khoẻ, có vài lá thường ra rễ dễ hơn cành trơ trụi.

Thuốc kích rễ bán ở cửa hàng vật tư nông nghiệp thực chất là auxin tổng hợp, pha ở nồng độ phù hợp, giúp cây khó ra rễ vượt qua ngưỡng. Với cây dễ ra rễ như trầu bà, lưỡi hổ, rau muống, húng quế, hoa giấy, auxin tự có của cây đã đủ, thêm thuốc chỉ làm rễ ra nhanh hơn, nhiều hơn một chút. Với cây khó như một số giống hồng, mai, cây ăn quả thân gỗ, thuốc kích rễ có thể tạo khác biệt rõ.

Song song với ra rễ là cuộc đua với thối. Cành chưa có rễ thì không hút được nhiều nước, lá vẫn thoát hơi, mặt cắt lại là cửa vào cho nấm và vi khuẩn. Cành giâm hỏng thường không phải vì “không ra rễ” mà vì héo khô hoặc thối gốc trước khi kịp ra rễ.

Mật ong làm được gì và không làm được gì

Mật ong hạn chế vi khuẩn ở mặt cắt. Mật ong đặc có lượng đường rất cao, hút nước ra khỏi tế bào vi khuẩn, cộng thêm một số chất có tính kháng khuẩn nhẹ. Bôi một lớp mỏng lên mặt cắt có thể giúp giảm thối trong những ngày đầu, nhất là khi giá thể chưa sạch.

Mật ong không chứa auxin. Không có cơ sở cho thấy mật ong mang chất điều khiển ra rễ. Cành chấm mật ong ra rễ là do chính auxin của cành, giống như cành không chấm gì.

Mật ong pha loãng lại phản tác dụng. Nhiều hướng dẫn trên mạng pha mật ong với nước rồi ngâm cành. Khi pha loãng, đường không còn đủ đặc để kháng khuẩn mà trở thành thức ăn cho vi khuẩn, nước ngâm dễ chua và nhớt. Nếu dùng, chỉ chấm mật ong nguyên chất lên mặt cắt rồi cắm ngay.

Lớp mật ong dày làm mặt cắt bí. Bôi quá nhiều, mật ong dính đất thành cục quanh gốc, giữ ẩm cục bộ và thu hút kiến ở ban công. Một lớp mỏng là đủ.

Nước giá đỗ: có chất sinh trưởng nhưng khó tin cậy

Hạt đậu xanh đang nảy mầm thành giá chứa nhiều chất điều hoà sinh trưởng, trong đó có auxin và gibberellin, vì đó là lúc cây non lớn nhanh nhất. Từ chỗ có thật này, mẹo xay giá đỗ lấy nước ngâm cành ra đời. Vấn đề là lượng chất sinh trưởng trong một nắm giá rất nhỏ, thay đổi theo độ tuổi của giá, cách xay, lượng nước pha. Không ai biết chậu nước giá nhà mình đậm hay nhạt.

Nước giá xay còn có nhiều đường, đạm và xơ, là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn. Để vài giờ ở nhiệt độ phòng đã có thể bắt đầu lên men, sủi bọt, có mùi. Ngâm gốc cành trong nước như vậy lâu thì nguy cơ thối tăng lên, đi ngược mục đích.

Một số người chơi cây lâu năm cho biết nước giá có giúp cành ra rễ đều hơn; một số khác không thấy khác biệt. Kiểu kết quả lẫn lộn này thường là dấu hiệu tác dụng, nếu có, nhỏ và phụ thuộc nhiều yếu tố khác. Nếu muốn thử, dùng nước giá xay xong ngay, lọc bã, ngâm gốc cành thời gian ngắn, rồi cắm vào giá thể sạch, không để cành nằm trong nước giá qua đêm.

Cách giâm cành đúng ở nhà phố, ban công

Phần lớn cành giâm thành công nhờ những bước cơ bản dưới đây, có hay không có mật ong. Làm đủ các bước này trước rồi mới nghĩ đến chất hỗ trợ.

  1. Chọn cành bánh tẻ: không quá non mềm, không quá già hoá gỗ, từ cây mẹ khoẻ, không sâu bệnh.
  2. Cắt đoạn dài vừa phải, có vài mắt lá. Cắt phía dưới sát ngay dưới một mắt lá bằng dao sắc, sạch, cắt xiên để tăng diện tích mặt cắt.
  3. Tỉa bớt lá: bỏ hết lá phần sẽ cắm xuống đất, lá to phía trên cắt bớt một nửa phiến để giảm thoát hơi nước.
  4. Chuẩn bị giá thể sạch, tơi, thoát nước tốt như đất trộn trấu hun, xơ dừa, cát sạch. Không dùng đất thịt nặng hay đất đã trồng cây bệnh.
  5. Dùng que chọc lỗ trước rồi cắm cành vào, nén nhẹ quanh gốc, để không làm trầy mặt cắt hay tuột lớp mật ong, bột kích rễ nếu có dùng.
  6. Tưới đẫm một lần, sau đó giữ ẩm vừa phải. Trùm túi nilon trong suốt hoặc úp chai nhựa cắt đáy để giữ ẩm không khí, mở ra vài phút mỗi ngày cho thoáng.
  7. Đặt chỗ sáng nhưng không có nắng chiếu trực tiếp. Kiểm tra bằng cách kéo rất nhẹ: thấy cành giữ lại chắc là đã có rễ.

Thời gian ra rễ khác nhau rất nhiều giữa các loại cây và mùa. Ví dụ giả định: trầu bà có thể thấy rễ sau một hai tuần, hoa hồng có thể cần một tháng hoặc lâu hơn. Mùa mưa ấm thường dễ giâm hơn mùa khô nóng.

Cây dễ, cây khó và mẹo nào đáng dùng

Bảng dưới gom các loại cây hay được giâm ở nhà phố, mức độ dễ ra rễ theo kinh nghiệm chung, và chất hỗ trợ có đáng dùng hay không.

CâyMức dễ ra rễChất hỗ trợ
Trầu bà, vạn niên thanh, lưỡi hổRất dễ, cắm nước cũng ra rễKhông cần
Rau muống, húng, rau thơmRất dễKhông cần
Hoa giấy, dâm bụtDễ đến trung bìnhMật ong chấm mặt cắt có thể giúp đỡ thối
Hoa hồngTrung bình, tuỳ giốngBột kích rễ giúp rõ hơn mật ong
Cây ăn quả thân gỗ như chanh, ổiKhó, thường chiết thay vì giâmThuốc kích rễ, kỹ thuật chiết cành
Sen đá, xương rồngDễ, nhưng cần hong khô mặt cắtKhông chấm mật ong, để mặt cắt khô se trước

Với sen đá và xương rồng, chấm mật ong lên mặt cắt còn ướt có thể làm chậm quá trình khô se, trong khi nhóm cây này cần mặt cắt khô rồi mới cắm xuống giá thể khô.

Cách tự thử với ba nhóm cành

Muốn biết mật ong hay nước giá có ích với loại cây nhà mình, có thể làm một phép thử nhỏ. Cắt cùng lúc khoảng mười lăm đoạn cành từ cùng một cây mẹ, cùng độ già, cùng chiều dài. Chia làm ba nhóm năm cành: nhóm một không chấm gì, nhóm hai chấm mật ong nguyên chất, nhóm ba ngâm nhanh nước giá vừa xay rồi cắm.

Cả ba nhóm cắm cùng loại giá thể, cùng cỡ cốc, đặt cạnh nhau, tưới cùng lúc. Đánh dấu nhóm bằng que tre buộc dây màu khác nhau chứ không cần viết chữ. Sau thời gian ra rễ thường thấy của loại cây đó, nhổ nhẹ từng cành lên xem: đếm số cành có rễ, ước chừng rễ dài hay ngắn, số cành thối.

Năm cành mỗi nhóm là ít, nên khác biệt một hai cành có thể chỉ là tình cờ. Nếu nhóm không chấm gì đã ra rễ gần hết, kết luận hợp lý là với loại cây đó, chất hỗ trợ không cần thiết. Nếu nhóm mật ong ít thối hơn hẳn, mật ong có ích ở vai trò chống thối chứ không phải kích rễ.

Những mẹo kích rễ khác trong bếp và mức tin được

Ngoài mật ong và nước giá, còn vài thứ trong nhà được truyền tai là kích rễ. Bột quế rắc lên mặt cắt: quế có tính kháng nấm nhẹ, vai trò giống mật ong là chống thối chứ không kích rễ. Người chơi cây hay dùng bột quế cho cành giâm và cây con bị nấm mốc mặt đất, kết quả được nhiều người ghi nhận ở mức hỗ trợ.

Cắm cành vào củ khoai tây: ý tưởng là củ khoai giữ ẩm và cung cấp dinh dưỡng cho cành. Thực tế củ khoai giữ ẩm quanh mặt cắt được một thời gian, nhưng cũng có thể thối trong đất nóng ẩm, kéo theo cành. Cách này không cho thấy lợi thế rõ so với giá thể sạch giữ ẩm đều.

Nước ngâm cành liễu là một mẹo của người làm vườn ở xứ lạnh, dựa trên việc cành liễu non chứa chất sinh trưởng và axit salicylic. Ở Việt Nam ít nhà có cành liễu, và vấn đề cũng giống nước giá: không biết nồng độ. Điểm chung của mọi mẹo này là phần chống thối có cơ sở hơn phần kích rễ. Nếu cây bạn muốn nhân giống thuộc loại dễ, không cần thứ gì cả; nếu khó, thuốc kích rễ hoặc chiết cành là con đường chắc hơn.

Kết luận: tuỳ trường hợp với mật ong, kém hơn cách thường với nước giá

Theo bốn mức của Điều Hay, chấm mật ong khi giâm cành thuộc mức tuỳ trường hợp: có cơ sở như một lớp chống thối mặt cắt cho cây dễ và trung bình, không có cơ sở như chất kích rễ, và không hợp với sen đá, xương rồng. Ngâm nước giá đỗ thuộc mức kém hơn cách thường: có chất sinh trưởng thật nhưng lượng không kiểm soát được, nước dễ lên men gây thối.

Cách thường đáng làm: chọn cành bánh tẻ khoẻ, cắt sát dưới mắt lá, tỉa lá, giá thể sạch thoát nước, giữ ẩm không khí bằng túi trùm, đặt chỗ sáng râm. Với cây khó ra rễ như hoa hồng giống quý hay cây ăn quả, bột kích rễ bán sẵn dùng đúng hướng dẫn hoặc kỹ thuật chiết cành có kết quả dễ đoán hơn mọi mẹo trong bếp.

Nếu đã giâm nhiều lần mà cành vẫn hỏng, nên xem lại môi trường trước khi đổi chất hỗ trợ: giá thể có quá ướt không, chỗ đặt có quá nắng hay quá tối không, cành lấy từ cây mẹ có khoẻ không. Những điều này thường giải thích được phần lớn thất bại.

Câu hỏi thường gặp

Giâm cành trong cốc nước có ra rễ không?

Nhiều cây lá như trầu bà, vạn niên thanh, rau muống, húng ra rễ tốt trong cốc nước, chỉ cần thay nước vài ngày một lần. Rễ mọc trong nước hơi khác rễ mọc trong đất, nên khi chuyển sang chậu đất cây cần vài tuần làm quen, giữ ẩm đều.

Có nên dùng mật ong pha loãng để ngâm cành không?

Không nên. Pha loãng làm mật ong mất khả năng hút nước khỏi vi khuẩn, trở thành nước đường nuôi vi khuẩn. Nếu dùng mật ong, chỉ chấm một lớp mỏng mật nguyên chất lên mặt cắt rồi cắm ngay vào giá thể.

Nước giá đỗ để được bao lâu?

Nên dùng ngay sau khi xay và lọc. Để vài giờ ở nhiệt độ phòng, nhất là mùa nóng, nước giá có thể bắt đầu lên men, sủi bọt và có mùi chua. Nước đã có mùi thì không nên dùng để ngâm cành vì làm tăng nguy cơ thối.

Vì sao cành giâm bị đen gốc rồi chết?

Thường do thối: giá thể quá ướt, bí khí, không sạch, hoặc mặt cắt bị dập nát. Lần sau dùng giá thể tơi thoát nước, dao sắc sạch, tưới vừa phải và giữ ẩm không khí bằng túi trùm thay vì tưới đẫm liên tục.

Mùa nào giâm cành dễ thành công nhất?

Phần lớn cây giâm dễ vào thời tiết ấm và ẩm, khi cây mẹ đang ra đọt mới, ví dụ mùa xuân hoặc đầu mùa mưa ở nhiều vùng. Mùa nắng nóng khô hanh, cành dễ héo trước khi kịp ra rễ nếu không che và giữ ẩm tốt.

Nước dừa có dùng để kích rễ được không?

Nước dừa non có chứa một số chất sinh trưởng và được dùng trong nuôi cấy mô ở phòng thí nghiệm theo quy trình riêng. Ở nhà, ngâm cành vào nước dừa cũng gặp vấn đề như nước giá: nhiều đường, dễ lên men, lượng chất không kiểm soát được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138