DieuHay.comĐiều Hay
Tự thử một mẹo trước khi tin

Axit và kiềm trong mẹo nhà: giấm trộn baking soda sủi bọt mà không sạch hơn

Giấm trộn baking soda sủi bọt trông như đang cọ rửa mạnh, nhưng thật ra hai chất triệt tiêu nhau. Hiểu axit và kiềm để biết dùng riêng từng chất cho đúng loại vết bẩn.

Close view of a stainless steel kitchen sink drain with a small cloud of white foam, a Vietnamese hand holding a ceramic cup above it, bright side light

Giấm trộn baking soda sủi bọt mạnh, nhưng bọt đó là khí thoát ra khi axit và kiềm triệt tiêu nhau; hỗn hợp còn lại chủ yếu là nước và một chút muối, yếu hơn cả giấm lẫn baking soda khi dùng riêng. Trông như đang cọ rửa dữ dội, thực tế lực làm sạch giảm đi. Dùng từng chất riêng, đúng loại vết bẩn, mới tận dụng được thế mạnh của mỗi bên.

Bài này giải thích ngắn gọn axit và kiềm trong những thứ quen thuộc như giấm, chanh, baking soda, xà phòng, để bạn tự đánh giá các mẹo lau dọn gặp trên mạng mà không cần nhớ công thức hoá học. Bài không hướng dẫn trộn chất tẩy rửa với nhau, và nhắc lại: chất tẩy gốc clo không bao giờ được gặp axit.

Axit và kiềm trong bếp nhà mình

Axit là những thứ có vị chua: giấm, nước cốt chanh, me, nước ngọt có ga. Trong lau dọn, axit giỏi hoà tan cặn khoáng, tức lớp trắng đục đóng trong ấm đun, trên vòi sen, quanh vòi rửa, và các vệt nước cứng trên kính. Axit cũng làm mềm một số vết gỉ nhẹ.

Kiềm là phía ngược lại: baking soda, xà phòng, nước tro bếp ngày xưa, và mạnh hơn nhiều là các chất thông cống, tẩy dầu lò nướng. Kiềm giỏi xử lý dầu mỡ, vì nó biến một phần chất béo thành dạng tan được trong nước, và giỏi khử những mùi có gốc axit như mùi chua của sữa hỏng. Baking soda còn có hạt mịn nên chà nhẹ được những vết cháy dính.

Hai nhóm này có thế mạnh khác nhau, dùng cho hai kiểu vết bẩn khác nhau. Cặn trắng cứng là việc của axit, mỡ nhờn là việc của kiềm. Hiểu điều đó đã đủ để tránh phần lớn mẹo dùng sai chất.

Chuyện gì xảy ra khi trộn giấm với baking soda

Khi đổ giấm vào baking soda, axit trong giấm gặp kiềm trong baking soda. Chúng phản ứng với nhau tạo ra nước, một loại muối hoà tan và khí cacbonic. Khí đó thoát ra thành bọt sủi lên, chính là cảnh hấp dẫn trong các video thông cống, cọ bồn rửa.

Vấn đề là sau phản ứng, cả axit lẫn kiềm đều đã bị dùng hết một phần hoặc toàn bộ. Thứ còn lại không còn chua đủ để hoà tan cặn, cũng không còn kiềm đủ để xử lý mỡ. Bạn đã đổi hai chất làm sạch thành nước muối loãng và một ít bọt khí. Bọt có thể làm xê dịch một chút cặn lỏng ở bề mặt, nhưng không có lực đủ để đẩy chỗ tắc đặc hay đánh tan lớp mỡ đã đóng.

Lý do mẹo này vẫn lan truyền rộng là vì nó trông rất "khoa học": có phản ứng, có tiếng xèo xèo, có bọt trào. Người ta dễ nhầm sự náo nhiệt của phản ứng với sức làm sạch. Thật ra sức làm sạch nằm ở từng chất khi còn nguyên, không nằm ở bọt.

Dùng riêng từng chất cho đúng việc

Bảng dưới gợi ý chọn axit hay kiềm theo loại vết bẩn. Luôn thử ở chỗ khuất với bề mặt nhạy cảm như đá, gỗ, nhôm.

Loại vết bẩnNên dùngVì saoBề mặt cần cẩn thận
Cặn trắng trong ấm, vòi sen, vòi nướcGiấm hoặc chanh, ngâm hoặc phủ khănAxit hoà tan cặn khoángĐá cẩm thạch, đá vôi, ron xi măng, kim loại mạ mỏng
Vệt nước cứng trên kính phòng tắmGiấm pha loãng rồi lau khôAxit hoà tan khoáng đọngKính có lớp phủ đặc biệt — đọc hướng dẫn
Dầu mỡ trên mặt bếp, máy hút mùiNước rửa bát hoặc baking soda pha nước ấmKiềm và chất hoạt động bề mặt kéo mỡ raNhôm có thể xỉn với kiềm
Vết cháy dính đáy nồi inoxBaking soda sệt, ngâm rồi chà nhẹHạt mịn chà và kiềm làm mềm cặn cháyChảo chống dính — không chà
Mùi chua trong tủ lạnh, thùng rácBaking soda khô đặt trong hộp hởKiềm trung hoà một phần mùi gốc axitKhông có

Nếu một chỗ có cả cặn khoáng lẫn dầu mỡ, như bồn rửa bát, hãy làm hai lượt riêng: lượt đầu xử lý mỡ bằng nước rửa bát, xả sạch, lượt sau xử lý cặn bằng giấm, xả sạch. Hai lượt riêng hiệu quả hơn một lượt trộn chung.

Khi nào bọt sủi có chút ích, và khi nào chỉ là trình diễn

Có chút ích: khi rắc baking soda khô lên một bề mặt cần chà, sau đó xịt một ít giấm, phần baking soda chưa phản ứng hết vẫn còn hạt để chà, bọt giúp làm ướt đều. Lợi ích chủ yếu vẫn đến từ việc chà, không phải từ phản ứng.

Gần như vô ích: đổ hỗn hợp vào cống tắc nặng. Chỗ tắc thường là mỡ đông, tóc, cặn xà phòng quện lại, bọt không đủ sức đẩy.

Có thể gây phiền: đổ vào chai, lọ, ống kín rồi đậy nắp. Khí sinh ra làm tăng áp suất, nắp có thể bật ra. Đừng làm thí nghiệm này trong đồ đựng kín.

Trình diễn thuần tuý: các video đổ hỗn hợp lên vết bẩn rồi lau ngay. Thứ làm sạch là khăn và nước, phần bọt chỉ để quay cho đẹp.

Muốn cho trẻ xem phản ứng: làm trong một cái bát hở miệng đặt trong chậu rửa, lượng nhỏ, người lớn đứng cạnh. Đó là một bài học nhìn thấy được về axit gặp kiềm, không phải một cách làm sạch, và nên nói rõ với trẻ như vậy để trẻ không mang ra dùng cho việc khác.

Tự thử để thấy bọt không phải là sức làm sạch

Nếu muốn tự kiểm chứng, có thể làm một phép thử nhỏ, an toàn, với hai cái cốc có cặn trắng tương tự, ví dụ hai cốc thuỷ tinh hay đun nước lâu ngày. Không dùng bất kỳ chất tẩy nào khác.

  1. Cốc thứ nhất: đổ giấm ăn ngập phần có cặn.
  2. Cốc thứ hai: rắc một thìa baking soda vào đáy, rồi đổ cùng lượng giấm như cốc thứ nhất. Cốc này sẽ sủi bọt.
  3. Để cả hai cốc cạnh nhau, trong chậu rửa, khoảng nửa giờ.
  4. Đổ ra, tráng nước, dùng cùng một miếng bọt biển lau nhẹ cả hai cốc với cùng số lần.
  5. Để khô, đặt hai cốc cạnh nhau trước ánh sáng chiếu xiên và so lớp cặn còn lại.

Theo cơ chế, cốc chỉ có giấm thường sạch cặn hơn, vì axit trong cốc kia đã bị baking soda dùng mất một phần trước khi kịp làm việc. Kết quả cụ thể ở nhà bạn tuỳ độ dày cặn và độ chua của giấm, nên hãy ghi lại và chụp ảnh hai cốc cùng một khung hình.

Phép thử này dùng hai chất ăn được, lượng nhỏ, cốc hở miệng nên an toàn. Đừng mở rộng nó sang các chất tẩy rửa mua sẵn.

Những thứ không bao giờ được gặp axit

Giấm và chanh là axit yếu nên người ta hay coi là vô hại. Nhưng có những thứ chúng không được gặp. Quan trọng nhất là chất tẩy gốc clo, như nước tẩy trắng quần áo và một số nước tẩy bồn cầu, nước lau sàn khử khuẩn. Axit gặp gốc clo có thể sinh khí độc. Đừng bao giờ dùng giấm, chanh ngay sau hoặc cùng lúc với các chất đó, và đừng đổ giấm vào bồn cầu vừa dùng nước tẩy.

Các bề mặt chứa canxi cacbonat như đá cẩm thạch, đá vôi, ron gạch xi măng, vữa cũng không ưa axit. Axit ăn vào bề mặt, làm mất độ bóng, để lại vết mờ hoặc làm ron rỗ dần. Với những bề mặt này, dùng nước ấm với nước rửa bát pha loãng và lau khô.

Kim loại mạ mỏng, đồ đồng có lớp phủ, chảo gang đã được tráng dầu nhiều lớp cũng có thể bị axit làm hỏng lớp bảo vệ. Ngâm giấm qua đêm cho vòi mạ crôm rẻ tiền có khi làm bong lớp mạ. Thử ở chỗ khuất, thời gian ngắn trước.

Chanh, nước ngọt có ga, nước vo gạo: xếp vào đâu

Chanh và giấm cùng là axit, sức gần tương đương khi dùng ở nhà, chanh có thêm mùi thơm nhưng để lại chút đường và bột dễ bám nếu không xả kỹ. Nước ngọt có ga cũng có tính axit, nhưng yếu và đầy đường, nên làm sạch cặn kém hơn giấm và để lại chỗ cho vết bẩn mới bám. Mẹo dùng nước ngọt cọ bồn cầu vì thế thường bị xếp vào mức kém hơn cách thường.

Nước vo gạo gần như trung tính, không phải axit cũng không phải kiềm đáng kể. Phần làm sạch của nó nếu có là ở tinh bột lơ lửng, giúp kéo một ít dầu mỡ nhẹ, tương tự nước ấm. Xà phòng và nước rửa bát là kiềm nhẹ kèm chất hoạt động bề mặt, đó là lý do chúng xử lý dầu mỡ tốt hơn mọi mẹo dân gian.

Biết một thứ nằm ở phía axit hay kiềm giúp bạn đoán nhanh mẹo có hợp lý không. Mẹo dùng chanh tẩy dầu mỡ, hay dùng baking soda tẩy cặn trắng, là dùng ngược chất ngay từ đầu, kết quả thường kém. Mẹo nào khuyên trộn một chất axit với một chất kiềm để "mạnh gấp đôi" thì gần như chắc chắn đang làm yếu cả hai.

Kiềm mạnh: đừng nhầm baking soda với chất thông cống

Baking soda là kiềm rất nhẹ, chạm tay không sao. Chất thông cống dạng hạt hoặc dạng lỏng đặc thường là kiềm mạnh, chạm vào da gây bỏng chỉ trong thời gian ngắn, bắn vào mắt rất nguy hiểm. Hai thứ cùng là "kiềm" nhưng khác nhau hoàn toàn về mức độ.

Một số mẹo xui đổ thêm giấm hay nước nóng lên chất thông cống "cho mạnh hơn". Đừng làm. Phản ứng có thể sinh nhiệt và bắn ngược lên. Chất thông cống dùng đúng theo hướng dẫn trên nhãn, đeo găng, đứng tránh mặt khỏi miệng cống. Nếu cống vẫn tắc sau một lần dùng đúng cách, chuyển sang thông bằng dụng cụ cơ học hoặc gọi thợ, đừng chồng thêm hoá chất.

Kết luận theo bốn mức của Điều Hay: dùng riêng giấm cho cặn khoáng và baking soda cho dầu mỡ, mùi chua là có cơ sở. Trộn giấm với baking soda để "sạch gấp đôi" là kém hơn cách thường. Mọi việc để axit gặp chất tẩy gốc clo, hoặc chồng hoá chất lên chất thông cống, là không nên.

Câu hỏi thường gặp

Giấm trộn baking soda có làm sạch hơn dùng riêng không?

Không. Hai chất phản ứng triệt tiêu nhau thành nước, muối hoà tan và khí cacbonic. Bọt sủi trông mạnh nhưng hỗn hợp còn lại yếu hơn cả giấm lẫn baking soda khi dùng riêng. Dùng từng chất cho đúng loại vết bẩn sẽ hiệu quả hơn.

Giấm và baking soda có thông được cống tắc không?

Với cống tắc nặng do mỡ đông, tóc, cặn xà phòng thì gần như không. Bọt khí không đủ sức đẩy chỗ tắc. Có thể thử nước nóng vừa phải với ống chịu nhiệt, dụng cụ thông cống cơ học, hoặc gọi thợ nếu tắc lâu.

Khi nào nên dùng giấm, khi nào dùng baking soda?

Giấm là axit nên hợp với cặn khoáng trắng, vệt nước cứng, gỉ nhẹ. Baking soda là kiềm nhẹ nên hợp với dầu mỡ, vết cháy dính đáy nồi inox và khử mùi chua. Chỗ có cả hai loại bẩn thì làm hai lượt riêng, xả sạch ở giữa.

Giấm có làm hỏng bề mặt nào không?

Có. Giấm làm mờ đá cẩm thạch, đá vôi, làm rỗ ron gạch xi măng và có thể làm hỏng lớp mạ mỏng trên vòi nước. Với những bề mặt này nên dùng nước ấm pha chút nước rửa bát, lau khô, và luôn thử chỗ khuất trước.

Có được dùng giấm sau khi vừa dùng nước tẩy bồn cầu không?

Không nên. Nhiều nước tẩy bồn cầu và nước tẩy trắng chứa gốc clo, gặp axit như giấm hay chanh có thể sinh khí độc. Mỗi lần chỉ dùng một loại theo nhãn, xả nước thật kỹ và để phòng thông thoáng.

Đổ giấm và baking soda vào chai rồi đậy nắp có sao không?

Có thể nguy hiểm. Khí sinh ra làm áp suất trong chai tăng nhanh, nắp có thể bật mạnh hoặc chai nứt. Không làm phản ứng này trong đồ đựng kín, kể cả khi chỉ muốn cho trẻ xem phản ứng sủi bọt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138